1^28 



tende taak, om de ruwheid en barbaarschheid te overwinnen, 

 waardoor Germanen en Slaven beheerscht werden, en waarin 

 deze de oude cultuurvolken medesleepten , moest noodzakelijk 

 een gedeelte van den toen hoofdzakelijk in het Christendom 

 zich uitenden historischen Logos bezwijken en in zijn tegendeel 

 omslaan. Eerst in den jongsten tijd zijn de Duitschers in de 

 rij der toonaangevende volkeren getreden; Russen en andere 

 Slaven zijn nog een eind achter. Overigens is aireede in onzen 

 tijd de Logos der Geschiedenis in het opstuwen der bewuste 

 geestesontwikkeUng zóó ver gekomen, dat zijn voorloopig doel 

 om alle cultuur, ook die bijv, der Indiërs, Boeddhisten (') 

 en Chinezen (godsdienst van Tao {^) ) tot een geheel te vereeni- 

 gen, vrij duidelijk zichtbaar wordt. 



Wij zijn thans met onze overwegingen zoover gevorderd, 

 dat wij ons oordeel over de Darwinistische opvatting der orga- 

 nische ontwikkeUng kortelijk kunnen samenvatten. Onze phi- 

 losophische kritiek heeft doen blijken, dat wij in het Darwi- 

 nisme scherp hebben te onderscheiden tusschen de verklarings- 

 beginselen als zoodanig en de wijze waarop ze worden op- 

 gevat. De verkeerdheid der besproken theorie ligt in hare 

 strekking, in de wijze waarop men haar gemeenlijk opvat, 

 niet in de verklaringsbeginselen zelve. Toch is het juist hare 

 strekking, waaraan zij hare onbetwistbare groote historische 

 beteekenis te danken heeft. Deze strekking is reeds betrekke- 

 lijk zegenrijk gebleken, en heeft op de in een plomp materi- 

 alisme en eenzijdig empirisme verzonken natuurwetenschap eene 

 weldadige en levenwekkende werking uitgeoefend. De leer van 

 Darwin en zijn Duitschen protagonist Haeckel is in den grond 



(*) Over Hindoes en Doeddhisten vgl. Eduard von Hartmann : «dasreligiöse 

 Bewusstsein der Menschheit im Slufengang seiner Entwickelung", Berlijn 

 1882, blz. 271—365. Geniaal en boeiend zijn de daar ontwikkelde gedachten; 

 jammer dat de vorm door talrijke fouten in de spelling der eigennamen ont- 

 sierd is. 



(2) Tao schijnt Chineesch te zijn voor het Absolute, Vgl. E. v. Hartm. 

 over den Chineeschen denker Lao-tse, in de «Studiën und Aufsatze", A VIII: 

 «ein chinesischer Classiker". 



