i50 



hulpmiddelen onder de algemeenc ontwikkelingswet, en be- 

 schouwt ze als uilingswijzen, die men als bestanddeelen in eene 

 hoogere en algemeene, monistisch-evolutionislische wereldbe- 

 schouwing heeft op te nemen. In haren hoogeren philosophi- 

 schen vorm neemt de Organische Ontwikkelingsleer elementen 

 op, die het Darwinisme uit een valsch vooroordeel tracht bui- 

 ten te sluiten. 



Zijn wij in het algemeen tot de slotsom geraakt, dat de 

 verschijnselen der organische ontwikkeling op aarde de uitingen 

 blijken van een constructieven en metaphysischen bestaansgrond, 

 die zich in eene voorbeschikte richting schijnt te ontwikkelen, 

 zoo loont het toch de moeile, nog eens afzonderlijk de volgende 

 vraag te bespreken : Hebben wij het complex der anorganische 

 natuurwetten te beschouwen als een eens vooral afdoend 

 mechanisme, een naar alle zijden toereikend middel tot ver- 

 werkelijking der zich zelve ontplooiende Idee, of hebhen wij 

 in de levensverschijnselen occasionalistische inmenging van het 

 Transcendente (^) te erkennen? R. H. Lotze (1817 — 81) beweerde 

 het eerste, Eduakd von Hartmaan helt over tot het laatste, 

 en zijn occasionalisme in dit opzicht is hem van natuurkundige 

 en wijsgeerige zijde herhaaldelijk tot verwijt gemaakt. Het 

 heet dan dat eene dergelijke zienswijze onbestaanbaar is met 

 de heerschappij der natuurwetten, met name met de wet der 

 onveranderlijkheid van de som der wereldenergie. Hooren wij 

 over dit geschilpunt, om te beginnen, eene opmerking van 

 M. Vrnetiankr. 



»Tusschen den inhoud der deönilie van een organisme en de 

 «definities van de verschillende gedeelten der physica, zooals 

 »mechanica, chemie, elektriciteitsleer, bestaat eene klove, die te 

 ))grooter wordt, naar mate men uit het gezelschap van den" — later 

 «eene illusie gebleken — r>balhybius HaeckelW langs eene opklim- 



(U Het woord transcendent hier op te vallen als significatief met belrek- 

 king lol Ik.'I standpunt onzer kennis, niet in dualislisch-lheologischen zin. 

 Buiten God bestaat er niets. Deus est omnia. 



