\n 



te verklaren voor iets, dat de machinale natuurwetten buiten 

 werking stelt, den schema tischen gang van het natuurverloop 

 stoort, en met de dualistisch-transcendente inmenging en het 

 wonderbegrip der oudere godgeleerden gelijk is te stellen. In 

 den grond der zaak is het hier niets dan een klank die ge- 

 vreesd wordt, en heeft men wel bezien niet eens recht het 

 wonder a priori en als zoodanig te verwerpen , daar toch het 

 geheele beslaan der wereld zelve het wonder der wonderen is. 

 Protesten zijn slechts geoorloofd bij onzinnige en tegennatuur- 

 lijke wonderen, dezulke namelijk waarin, zooals bijv. de 

 transsubstantiatie of de opstanding, eene willekeur zichtbaar 

 zoude worden, die tot de beoogde werking in geene redelijke 

 belrekking zou staan. In zulke gevallen beteekent het woord 

 «inmenging" of » wonder" een stremmen van de werking der 

 machinale natuurwetten ; in de philosophische opvatting der 

 teleologie is alleen sprake van het toetreden eens nieuwen 

 factors, waardoor natuurlijk het gezamenlijk gevolg anders 

 wordt dan wanneer die factor niet had medegewerkt. In- 

 menging vindt bijv, ook dan plaats, wanneer de wind de zeilen 

 eens vaartuigs begint te doen zwellen, zoodat thans eerst de 

 inspanning der tegen den stroom roeiende scheepslieden het 

 gewenschte gevolg heeft. Toch zal niemand beweren , dat 

 door den wind de arbeid der roeiers wordt opgeheven of 

 buiten werking gesteld. Een protest a priori tegen de 

 werkzaamheid van een levensbeginsel, dat in occasionalis- 

 tischen zin als organiseerend en constructief wordt ge- 

 dacht, ware alleen dan gegrond, wanneer het van te voren 

 vaststond, dat er geene andere werkingen in de gezamenlijke 

 Natuur plaats hebben , dan alleen de zoodanige , die uit de ato- 

 mistische krachten volgens de anorganische natuurwetten voort- 

 vloeien. De gewone bewering echter der natuuronderzoekers 

 dat dit zoo is, is niets dan eene platte en naakte petitio prin- 

 cipii, die alleen verklaarbaar wordt uit de verwarring vaneen 

 methodologischen stelregel met eene positieve theorie , uit eene 



