140 



Evenmin kan het zijne waarde en beteekenis achterwaarts 

 vinden in de doorloopen ontwikkeling, daar hel zelf 'eerst aau de 

 laatste hare waarde moet verleenen. Gevolgelijk kan hel slechts 

 als aanvangspunt des nieuwen toeslands de waarde hebhen ter 

 wille waarvan het wordt beoogd, d. w» z. het doel der oiU wik- 

 keling kan nergens anders liggen dan in het ophouden van het 

 proces. 



Wanneer het doel der ontwikkeling de opheffing van het 

 proces moet zijn, dan kan het proces zelf niet iets wezen , dat 

 door en met de ontwikkeling zelve ontstaan is, maar moet 

 van nature het prins der ontwikkeling zijn, vermits anders de 

 ontwikkeling met zich zelve in strijd ware. Immers, zij had 

 dan liet proces alleen aangevangen om het weder te doen op- 

 houden, ra. a. w. heden een gat gegraven, om het den vol- 

 genden dag weder dicht Ie werpen. Ware niet het proces iets , 

 dat van de hand valt te wijzen , dan was ook de ontwikkeling 

 de meest overbodige en doellooze zaak ter wereld , geene ont- 

 wikkeling alzoo. Voorzeker begint het actueele proces terstond 

 als ontwikkeling, maar de ontwikkeling begint toch terstond 

 met het doel , dat proces op te heffen , en moet dus ten minste 

 in begrip later zijn. De ontwikkeling kan ook niet uit zicli 

 zelve aanvangen, want zij hadde geen doel, als er niet iets was 

 dat niet wezen moest, of ten minste niet zóó zijn moest als 

 het is, en wat zich tegelijk als iets dal niet wezen moest 

 kan doen gevoelen, wat het niet-zijn niet kan. Daar de ont- 

 wikkeling niet in zich zelve, maar alleen in iets anders haar 

 uitgangspunt kan vinden: iets dat zich doet gevoelen als niet 

 zóó moelende zijn, zoo kan dit andere alleen het pure Onver- 

 stand (*) zijn, en wel het onverstand als overgegaan uit den 

 toestand der mogelijkheid in dien der werkelijkheid, en dat 

 de logische ontwikkeling in den toestand van potentialiteit 

 tracht terug te werpen. Zoo blijkt uit hel zuivere begrip 

 der ontwikkeling de noodzakelijkheid van een 'irrationeel werke- 



(1) Men merke op, dat hier een beginsel logisch negatief gestatueörd, niét 

 ootologisch bereikt, wordt. 



