UI 



Hjkheidsheg'nsel ais nevengeschikt attribuut aan de Substantie. 

 Daar de Logos terstond tot verlossing beoogende ontwikkeling 

 overgaat zoodra het onlogische aTrctpov teekenen van leven 

 geeft, moet de verheffing van het redeloozc werkelijk heids- 

 beginsel uit den toestand der mogelijkheid in dien der wer- 

 kelijkheid, van het tegenwoordig oogenblik gerekend op ein- 

 digen afstand vallen , daar anders de ontwikkeling reeds töt 

 het doel moest geleid hebben. Het begrip der ontwikkeling 

 eischt dus even gebiedend een eindig verleden als eene eindige 

 toekomst. 



Om de hier medegedeelde redeneering kortelijk samen te 

 vatten, constateer ik, dat, als proces, de ontwikkeling inden 

 tijd moet plaats hebben ; als doelmatig verloop moet zij ook 

 haar doel bereiken, dat is eindig zijn. Haar uitgangspunt 

 moet zij hebben in iets anders dat buiten haar ligt, daar zij 

 iets onderstelt dat niet zijn moest. Het actueele wereldproces 

 begint redelijker wijze terstond als ontwikkeling, maar moet 

 in begrip het prins er van wezen; ware het eerst door en 

 met de ontwikkeling in het leven geroepen, dan was deszelfs 

 aanheffing een onlogisch en doelloos spel, een onnut beginnen 

 en vernielen van eigen arbeid. Er ligt dus een irralioneele 

 bestaansgrond in, het rationeele ontwikkelingsproces der Natuur. 

 Het einddoel daarom der ontwikkelmg is de opheffing der 

 werkelijkheid zelve. Uit de prioriteit van het proces, van hét 

 Onlogische dus, volgt ook de eindigheid der evolutie achter- 

 waarts genomen, iets dat overigens van zelf spreekt. 



Thans eerst is een antwoord mogelijk op de volgende vraag: 

 daar het Wezen , dat zich in de wereld uit , éénig is , kunnen 

 de doeleinden van het Wereldwezen blijkbaar slechts door den 

 Algeest zelf gesteld zijn. Hoe moet men zich echter zulke be- 

 doelingen denken? Er is immers niets buiten den Eenige , w^at 

 deze zoude kunnen willen bereiken ; het doel van het Absolute 

 moet dus het Absolute zelf, alzoo een bereids van alle eeuwig- 

 heid her bereikt doel wezen , — eene voorstelling die het doel- 

 begrip volkomen vernietigt. Wij begrijpen nu, dat de oplossing 



