291 



hooi en Ie gras, dan wel methodisch en grondig zullen philo- 

 sopheeren. Daarom zijn er dan ook door alle tijden heen groote 

 denkers ol' philosophen gevonden , die het zich ten taak hebben 

 gesteld, op den grondslag der voorloopig beschikbare gegevens 

 aan die verstandelijke behoefte der menschheid te gemoet te 

 komen; er is nimmer volslagen gebrek geweest aan mannen, die 

 in verband met den voorhanden staat van geestelijke ontwikkeling 

 de samenstelling hebben beproefd eener stelselmatige wereld- 

 verklaring. Die mannen , dat zijn de Himalaya- toppen der 

 menschheid. Groote wijsgeeren of philosophen zijn de mannen 

 van de begrippen , de algemeenheden , in den hoogsten zin des 

 woords; hunne theorieën zijn het uitvloeisel van den wensch 

 naar eene alzijdige, grondig doordachte en zoo ver doenlijk 

 doordringende opvatting van het wezen der in onze bewust- 

 heid zich openbarende Natuur. Als zoodanig vormen die theo- 

 rieën eene soort van ideëelen band tusschen alle afzonderlijke 

 wetenschappen; de philosophie houdt rekening met de hoofd- 

 uitkomsten der natuurwetenschappen zoowel als met de zooge- 

 noemde «humaniora", en is dus van algemeen wetenschappelijk 

 belang, zoodat zij den naar waarheid dorstenden beoefenaar van 

 lederen bijzonderen tak van kennis in gelijke mate behoort te 

 interesseeren. 



Zooals gezegd, ieder tijdvak heeft zijne repraesentatieve 

 denkers, die min of meer volledig en juist den slaat van ont- 

 wikkeling der menschelijk gedachte in hun tijdvak in algemeenen 

 zin vertegenwoordigen ; door hun samenvattenden en intuïtieven 

 blik wederom, zijn zij hunnen tijd dan steeds vooruit. 

 Het ligt in den aard der zaak, dat zij telkens staan op de 

 schouders der voorafgegane geslachten van wijsgeeren , en dik- 

 wijls oude gedachten zullen hebben te kleeden in nieuwere en 

 juistere vormen. Ook onze tijd heeft zijne repraesentatieve 

 philosophen ; de voornaamste hunner heet Eduard von Hartmann, 

 de veelzijdige, in 184^ geboren, schrijver der Philosophie van 

 het Onbewuste. In de hier volgende verhandeling zal eene poging 

 worden gedaan, om den ontwikkelden lezer langs zoo kort 



