292 



mogelijl<en weg en op zoo bevattelijl^ mogelijke wijze met het 

 natuurphilosophisch gedeelte van de wereldbeschouwing diens 

 groeten denkers bekend te maken. Aanspraak op oorspronke- 

 lijkheid maakt dit geschrift niet: het is enkel eene vrucht van 

 gezette studie. Indien mijne pennevrucht eenige waarde mocht 

 blijken te bezitten, dan kan die alleen bestaan in de wijze 

 waarop ik met Hartimann's denkbeelden als schering en de ver- 

 dere philosophische litteratuur als inslag, eene reeks van veel- 

 soortige gegevens tot een samenhangend en betrekkelijk beknopt 

 geheel heb verwerkt. 



Het doel, dat ik bij het opstellen dezer verhandeling voor 

 oogen heb gehad, is eigenlijk tweeledig: ten eerste wensch ik 

 eene kleinigheid bij te dragen tot algemeene verbreiding van 

 het kritisch inzicht, dat de zienswijze der materialisten, wel 

 verre van de eenig houdbare wereldbeschouwing te wezen, 

 voor de rechtbank eener grondige wetenschappelijke kritiek te 

 eenen male onbestaanbaar is gebleken ; ten andere wil ik trach- 

 ten mede te werken tot verspreiding van wat ik houd voor 

 eene echt philosophische en waarlijk humanistische opvatting van 

 het wezen der werkelijkheid, waartoe ik mij in de hoofdzaken 

 op het standpunt stel van bovengenoemden modernen philosoof. 

 Beide bedoelingen hangen ten nauwste te zamen. Alle onder- 

 zoek, rakende het wezen der werkelijkheid, moet eene recht- 

 streeksche of zijdehngsche kritiek behelzen van het materialisme, 

 dat als geheel te eenen male moet verworpen , doch in zijne 

 betrekkelijke geldigheid ook door Eduard von Hartmann wordt 

 erkend. Men leze bijv. te dezer zake hoofdstuk C. II. in de 

 Philosophie van het Onbewuste, waarin onze philosoof over de 

 georganiseerde materie handelt als voorwaarde van ontstaan der 

 dierlijke bewustheid. 



Met betrekking tot de einduitkomst van het hier volgend 

 betoog verzoek ik den lezer, zijne verwachtingen niet te hoog 

 te spannen. «Omnibus fere in rebus et maxime in (meta-) 

 «physicis quid non sit citius quam quid sit dixerim". (Cicero 

 de N. D. I. 21.) — "Latent ista omnia, crassis occultata et cir- 



