ties tot twee zienswijzen geleid, die lijnrecht tegenover el- 

 kander stonden , die beide leden aan doctrinaire eenzijdigheid , 

 en bestemd waren tot latere synthetische verzoening. Ik be- 

 doel het idealisme en het materialisme der XVIIP eeuw, he( 

 eene vertegenwoordigd door de geschriften van den edelen En- 

 gelschen bisschop Berkeley (1684 — 1748), het andere culmi- 

 neerende in het in 1770 verschenen Système de la Nature, 

 een klassiek werk, grootendeels geschreven door den in de 

 Palts geboren, maar in Frankrijk als «maitre d'hótel de la 

 philosophie" fungeerenden baron Holbach. 



Het valt niet moeilijk in te zien, dat bij de onderstelling 

 van volkomen ongelljkslachtigheid tusschen den — als per se 

 bewust gedachten — geest en de doode, starre en bewustelooze 

 stof, het onmogelijk verklaarbaar is te maken, hoe de geest 

 kan werken op het lichaam en omgekeerd. Wisselwerking is 

 alleen mogelijk tusschen gelijkslachlige zaken ; waar geen punt 

 van aanraking of overeenkomst bestaat, is ook gemeenschap 

 en wederzljdsche invloed ondenkbaar (i). Het is in dien zin 

 dat wij bij een Engelsch schrijver van naam het volgende 

 lezen: »Tot op heden weten wij niet, hoe geest en stof op 

 «elkander werken. Wij weten niet hoe de stoffelijke weer- 

 »kaatsingen van het oog in verband staan met de geestelijke 

 «gewaarwording van het zien , noch ook hoe de bepaling van 

 »den wil werkt bij het tot stand brengen van de beweging der 

 «spieren." (^) 



Kort na Descartes trachtte Spinoza (1632—77) het dualis- 

 me van geest en stof monistisch te reduceeren tot eene 

 tweeheid van bestaanswijzen aan God, de eenige «substantia." 

 Onder de namen denken en uitgebreidheid (cogitalio et extensio) 

 waren voor dezen modernen Eleaat geest en stof niet dan 

 attributen aan dezelfde eeuwige en eenige zelfstandigheid. 



(1) »Quae nihil commune cum se invicem habent, etiam per se inviceni 

 intelligi non possunl, sive conceptus ünius altcrius conceptiim non in vol vit.' 

 Spinozae Ethica I, axioma V. 



(2) H. L. Mansel (geb. 1820), Prolegomena Logica (1851), blz. 138. 



