305 



dan is alle gewaarwonling, en dus ook alle gedachte, uit. Het 

 leven bestaat uit de som der bewegingen van ons lichaam; 

 tot deze bebooren ook gewaarwording en gedacble, die als alle 

 andere bij den gestorven menscdi ophouden. Dvva;is is het, 

 zich legen 'deze gedacble aan geheele vernieliging van onze 

 persoonlijkheid te verzetten: sterven is inslapen, overgaan tot 

 een toestand van gevoelloosheid, die geen genoegen, maar ook 

 geen smart kent. 



Voor een Godsbegrip, onder welken vorm dan ook, is na- 

 tuurlijk in het Sijstecm der Nalmir in het geheel geen plaats. 

 Waren er i^QQW rampen in de wereld, de mensch zoude nooit 

 op de gedachte eener Godheid gekomen zijn. Onkunde van 

 de natuurwetten, onp^eluk en angst zijn het geweest, waaruit 

 bij de menschen de eerste godsdienstige voorstellingen zijn 

 voortgevloeid. Met het woord God heeft men in den grond 

 der zaak nooit iets anders aangeduid dan de meest verborgen 

 en onbekende oorzaken van de werkingen die wij waarnemen. 

 Zoodra d(; mensch den draad van den samenhang der feiten 

 kwijt raakt hakt hij den knoop door, en noemt de verdere onbe- 

 kende oorzaken God , — een zinledige naam voor het op het oogen 

 blik onbekende gedeelte van het oorzakelijk verband der feiten. 

 De onderstelling van een Schepper en Beweger der Natuui^ berust 

 op dezelfde dwaling, die ons tot eene scheiding tusschen zieJ 

 en lichaam gebracht heeft. Ook de Natuur heeft men als het 

 ware verdubbeld, en ondersteld dat een tweede, intelligent 

 we/.en oorzaak van alle beweging moest zijn. De onderstelling 

 dat er een God bestaat, maakt echter de natuurverschijnselen 

 niet beter verklaarbaar dan zij het zonder die onderstelling 

 zijn; het Godsbegrip is niet alleen nutteloos, het is vol ook 

 van ongerijmdheden, die de theologen voor de menigte alleen 

 hebben kannen verbloemen door hunne Godheid in een ondoor- 

 dringbaar duister te hullen, en den menschen te beduiden, dat 

 het geheimzinnige Opperwezen ook onbegrijpelijke eigenschappen 

 moet bezitten. De eigenschappen evenwel, die men God toe- 

 schrijft, zijn niets dan ontkenningen van eigenschappen, die 



