308 



«Niet bij den aanvang hebben de goden ons alles verkondigd: 

 "Langzamerhand, steeds zoekende, ecliter, vinden v^^ij 't beetre.." (l) 



Eng verwant met de heerschende wereldopvatting van den 

 «beschaafden" mensch in onzen eigen tijd, zijn de denkbeelden, 

 ontwikkeld in het bekend geschrift van D. Fr. Strauss: ^>Der 

 alte und der neue Glaube {i81'2).'* Genoemd werk is bedoeld als 

 eene «geloofsbelijdenis van allen , die op den bodem der moderne 

 » wereldbeschouwing staan," en heeft er geen bezwaar tegen, 

 als «materialistisch" Ie worden gekenmerkt. Het boek is ver- 

 deeld in vier gedeelten. In de eerste afdeeling wordt de vraag: 

 ^^zij?i wij nog Chrislenen?" in ontkennenden zin beantwoord, 

 daar geen der leeringen, die in de zoogenaamde apostolische 

 geloofsbelijdenis voorkomen, bij de ontwikkelde lieden van on- 

 zen tijd nog geloof vindt. De dan opgeworpen vraag: ^^ hebben 

 ivij nog godsdienst T' wordt niet zoo onvoorwaardelijk ontkend, 

 daar volgens Strauss het bewustzijn onzer afhankelijkheid van 

 het Al en deszelfs onverbreekbare wetten allicht nog godsdienst 

 heelen kan. Het derde gedeelte: hoc begrijpen wij de wereld F 

 is wellicht voor den lezer het meest belangwekkend hoofdstuk 

 van dit charakteristiek geschrift; het levert nl. de posiüeve 

 aanvulling van de voorafgegane ontkenningen, en ontwikkelt 

 de wereldopvatting welke door Strauss voor die van alle heden- 

 daagsche beschaafde lieden wordt verklaard. Hij begint met 

 de kosmogonie volgens Kant en Laplace, bespreekt de zonne- 

 stelsels, de aardvorming, het ontstaan van het tellurische leven, 

 de ngeneratio aequivoca", en houdt zich het langst op bij het 

 Darwinisme, dat bij alle overgelaten leemten toch eene der 

 gewichtigste schreden tot de waarheid wordt verklaard te 

 hebben gemaakt. Eene poging lot wederlegging van alle mo- 

 gelijke teleologie of voorzienigheidsleer vormt het slot van dit 

 hoofdstuk. In het vierde gedeelte wordt de vraag behandeld : 



y.lïc/. ypóvo) 'a^YiTOvvTSc s^svpiff'AO-üarj ap.SLvo'j. 



MuLLACH, Fragm, Phil. Gr. 1 103. 



