309 



hoe regelen iiij ons leven F, een probleem met welks beant- 

 woording de scbrijver zelf niet recbt voldaan is. Dit vierde 

 gedeelte ])evat de ^rondtrekken eener zedeleer; Strauss zoekt 

 hier de eerste sporen van zedelijke eigenschappen op, terwijl 

 de verschillende zedelijkheidsheginseleii worden nagegaan en 

 beoordeeld. De schrijver hondt vast aan het goed recht van 

 het zinnelijk element in huwelijk en staat, beschouwt de ver- 

 schillende vormen van staatsregeling, bespreekt de vragen des 

 tijds met betrekking lot arbeidersstand , doodstraf, verhouding 

 van staat tot kerk, en komt ten slotte tot de uitkomst dal de 

 beschaafde mensch de vroegere stichting door den eeredienst 

 door de veredeling van kunstgenot te vervangen heeft. Twee 

 toegiften of aanhangsels, die over Duitschlands grootste dichters 

 en componisten handelen , sluiten zich hierbij op gepaste 

 wijze aan (^). 



Eigenlijk wordt in Het Oude en het Nieuwe Geloof \?(n St^a^vbs 

 minder beslist het materialisme verkondigd , dan wel de tegen- 

 stelling tusschen materialisme en idealisme voor een woorden- 

 strijd verklaard. Materialisme en idealisme worden voorgesteld 

 als gemeenschappelijke tegenstanders van het dualisme, tegenover 

 hetwelk zij volgens Strauss als monisme hebben te geiden, door- 

 dien in beiden wereldopvattingen gestreefd wordt naar de aflei- 

 ding aller verschijnselen uil een en hetzelfde vvereldbeginsel. 

 Elk dezer beide dienswijzen slaat zijns erachtens, consequent 

 doorgezet, in de andere om. Verwerpelijk vindt Strauss de 

 splitsing van den mensch in lichaam en ziel, de verdeeling van 

 het menschelijk beslaan in tijd en eeuwigheid, alsmede de 

 scheiding tusschen eene geschapene, vergankelijke, wereld en 

 een eeuwigen Scbepper of God. Hoewel , zooals ik reeds aan- 

 stipte, de teleologie door Strauss op zijde wordt geschoven 

 onder beroep op de Darwinistische ontwikkelingsJeer , is toch 

 nog eene zekere overeenkomst met de teleologische wereldop- 

 vatting overgebleven, daar de schrijver de immanentie van rede 



(1) Vgl. J. E. Erdmann. Grundriss der Gesch. der Phil. 2'^ dee! 3'' 

 uilg. (1878). i)lz. 707. 



