511 



zier houdbaardei' is. Iets nieuws was de wereldbeschouwing 

 der materialisten niet ; men denke aan Demokritos (460 — 557) (*), 

 den atomist der oudheid ; men denke aan La Mettrie (1709 — 51), 

 den schrijver van y^THomme Machine*' en zoovele anderen. De 

 beteekenis van het materialisme der XIX'' eeuw zit in den 

 aard der wapenen , waarmede de strijd is gevoerd , alsmede 

 in den invloed dien het in zoo ruimen kring heeft uitge- 

 oefend. Eigenlijk lag het pleit lusschen materialisten en Chris- 

 telijke godgeleerden; gedeeltelijk echter was de strijd mede 

 veroorzaakt door de toenmalige gespannen verhouding tusschen 

 de philosophie en de natuurwetenschap, welke laatste zich — 

 en in menig opzicht te recht — van de wijsbegeerte uit de 

 eerste helft onzer eeuw voelde afgestooten {^). In 1854 brak 

 de strijd met felle hevigheid uit. Karl Vogt, de schrijver van 

 het pamflet r> Kolenbrander sgeloo f en Wetenschap'', verkondigde 

 der wereld plompweg, »dat de gedachten ongeveer in dezelfde 

 «verhouding staan tot de hersenen, als de gal tot de lever, of 

 »>de urine tot de nieren." «Geen gedachte zonder phosphori" 

 was de leus van Moleschott ('). Ludwig Büchner gaf in 1855 

 zijn later nogal omgewerkt geschrift over y* Kracht en Stof" in 

 het licht, dat men om zoo te zeggen als het evangelie van 

 het hedendaagsche malerialistisfh gekleurde confusionisme mag 

 beschouwen, even als het in 1770 verschenen »Systeem der 



(O Over de materi.ilistische atomistiek der oudheid vergelijke men Eduard 

 Zeller's standaardwerk, "liie Philomphic der Uriechen in ihrer geschicht- 

 lichen Entwicklung dargestelit," 4^ oplage 1« deel [U76J, blz. 760—864. 



(2) .Es kam bald dahin, d.iss selbst Manner von hervorragender Hedeutung 

 alle PhiliKsopliie nicht nur als unnütz, sotidern selbst als schadhche ïrau- 

 merei verdammten. Wir können nicht leugnen, dass hierbei mit den unge- 

 rechtfertigten Ansprüchen, welche die Identitatsphiiosophie aul ünlerordiiung 

 der übrigen Dlsci|)linen erhob, auch die berechti;^ten Ansprüche der I'hilo- 

 sophie, namlich die Uritik der Erkenntnisquellen auszuüben und den Maasstab 

 der g.'istigen Arheit testzusl ellen, über Bord geworfen wiirden". II. v. 

 Helmholtz, \ortr. u. Reden I 124. 



(3) Jac. Moleschott, ^der Kreislauf des Lebcns", S'^ oplage 2^ deel 

 [1887] , blz. 227. 



