313 



hunne wereldbeschouwing een verhazenden opgang. Het werd 

 mode, de schouders op te halen over de «buitenissigheden" 

 van wijsgeeren zoowel als godgeleerden. Ons land weet daar- 

 van mede te spreken. Maar de zegetocht der stolleiingen bleef 

 niet onaangevochten. Allengs trad tegen het materialisme een 

 steeds aangroeiende drom in het veld van zuiver wetenschappe- 

 lijke verweerders voor den Geest, niet alleen van de zijde der 

 bespiegelende wijsbegeerte, maar ook binnen den kring der 

 als zoodanig overigens altijd mechanistische natuurwetenschap 

 zelve. Ik acht het onnoodig, hier eene voor den leek niets 

 zeggende reeks van namen uit het antimateiialistisch kamp 

 op te noemen. Genoeg, dat ik recht heb te constateeren , dat 

 in hoogere wetenschappelijke kringen het materialisme aan- 

 merkelijk aan invloed verloren heelt. Het hylozoïsme van 

 eenen Haeckel met zijne onderstelling van bezielde atomen , is 

 reeds iets geheel anders dan de plompe Jan-Rap-theorie 

 der voordarwinische stofjesmannen. Daar waar de her- 

 nieuwde erkenning van het goed recht eener spiritualistische (i) 

 wereldopvatting nog niet met stelligheid wordt uitgesproken, 

 is in vele gevallen althans agnosticisme in de plaats getreden 

 der vroegere dogmatische loochening van den Geest. «Met 

 «betrekking", zeide reeds in 1ö72 de hoogleeraar du Bois- 

 llEYMOiXD aan het einde eener veelbespoken redevoering, »tot 

 »het raadsel wat materie en kracht zijn en hoe zij vermogen 

 »te denken, dient de natuuronderzoeker eens voor al tot zin- 

 )>spreuk te kiezen: IguorabimusV' In 1880 nam onze landge- 

 noot G. C. J. VosMAER in zijne zoölogische dissertatie als te 

 verdedigen stelUng de volgende uiting op van Schopeinhauer ; 

 «Wissenschaft ohne philosophische Tendenz getrieben, gleicht 

 )>einem Antiitz ohne Augeu" (^). Erp^st Scuaeff, een jong 



1 Men verwarre niet spiritualisme met spiritisme. 



C^) Dit en de ijeide volgende citaten dank ik aan de welwillende mede- 

 deeling van ir. G. in. Sluiïi;r, mijn geacliten medeleeraar aan de Hoogere 

 liurgerschüol alhier. 



