ol / 



de eerste plaats eene bevredigende verklaring van het ontstaan 

 der geestesverschijnselen te leveren. Het zoude niet oninte- 

 ressant zijn, van de heeren stofjesmannen eens te vernemen, 

 hoe uit eene opeenhooping van op elkander stootende, blinde 

 en onbezielde ietsen een aanschouwend en voelend en denkend 

 bewustzijn kan ontstaan. Maar eene bevredigende verklaring 

 van het ontstaan der menschelijke ziel bestaat niet, en kan 

 bij den materialist alleen in schijn bestaan. Zigzagredeneeringen, 

 volgens welke de gewaarwordingen eerst iets zuiver zakelijks 

 zijn, maar dan op eens bij middelpunt-zoekende leiding in de 

 hersenen gevoeld worden, om nu zoo maar op eens als gevoel 

 ook voorstelling, als voorstelling ook bewuste gedachten reeksen 

 voort te brengen , -— sophisterijen en onbewezen onderstellingen 

 met een woord, moeten de klove bedekken , die voor den stoffe- 

 ling tusschen het ding daarbuiten en de bewuste waarneming 

 gaapt (^). De stofjesman vergrijpt zich aan de eenvoudigste 

 aller waarheden: A=A, wanneer hij de stof in hare beweging 

 plotseling bewustzijn, geest, laat worden. Voorzeker hebben 

 wij bij ondervinding te constateeren , dat de toestand onzer 

 bewustheid van onze materieele organisatie afhankelijk is. Doch 

 de invloed van lichaam en geest is wederkeerig; en alles wat een 

 onbevooroordeeld oog in dezen erkennen kan , is innige gemeen- 

 schap en wisselwerking , wier wezen geheimzinnig is , maar er 

 niettemin een feit om blijft ('^). De natuurwetenschap wil niets 

 van wonderen weten : dan moet zij ook beslist en openlijk op 

 ondubbelzinnige wijze den onzin van een geest-afscheidend 

 brein terugwijzen. Weigert zij het goed recht te erkennen 

 van wijsgeerige pogingen tot monistische herleiding der tweeheid 

 ziel en lichaam ; wil zij volstrekt bij het onmiddellijk gegevene 

 der ervaring blijven staan, dan heeft zij eerlijkerwijze ronduit 



(1) Vgl. O. Plümacher, «der Kamp f ums Unbennisste", Berlijn 1881, 

 blz. 48 en verder passim. 



(2) Over de wisselwerking tusschen lichaam en geest spreekt o. a. Fritz 

 ScHULTZE! 'die Grundqed anken des Materialismus und die Kritik der- 

 solhen", Lpz, 1881, blz. 28 vlg. 



