518 



een empirisch dualisme te erkennen, maar raag in geen geval 

 van de onmiddellijke zelfge wisheid des geesteslevens ahstra- 

 heeren. De onmogelijkheid om in het lahoratorium den geest 

 met handen te pakken te krijgen is geen reden om de recht- 

 streeksche zelfgewisheid van hel hewuste denken, het ])estaan 

 dus van iets onstoffelijks, weg te sophisticeeren. Men staat 

 verstomd over de «hinnenissige" kortzichtigheid von L. Büchner , 

 wanneer men hem ziet he weren, dat «de stof in hare gezamen- 

 «lijkheid de alles voorthrengende en alles in zich terugnemende 

 «Moeder van al het hestaande" is. Blinde en doode stofjes, die 

 als ieder voor zich eeuwig hestaande zelfstandigheidjes gedacht 

 worden, kunnen eene som opleveren, maar hlijven wat ze van 

 eeuwigheid waren, en kunnen nooit ofte nimmer eene Moe- 

 der zijn. 



De stelling, dat de hersenen voorwaarde zijn voor de ont- 

 wikkehng der bewustheid, is eene verbinding van twee ver- 

 schillende waarnemingswijzen : van het begrip voorstellen, dat 

 uit het reflecteerend zelfbewustzijn, en dat der hersenen, dat 

 aan de objectieve zijde der waarneming is ontleend. De mate- 

 rialisten praten alsof iemand zijn eigen brein met de denk- 

 beelden erin in letterlijken zin uit zijn schedel kan nemen, 

 om ze dan aa.n te staren en zijne eigene voorstellingen uit de 

 hersenen te zien vloeien net als de lever de gal afscheidt, — ■ 

 om van het andere, min aesthetische voorbeeld maar niet 

 verder te gewagen. Dergelijke verlichte en exacte schalkjes 

 bedenken niet, dat lever en gal onder een en dezelfde waar- 

 nemingswijze vallen: objectsaanschouwing, en dat zij in zoo verre 

 met grooter zekerheid in wederzijdsch verband worden gebracht, 

 dan dit ooit bij het denken en de hersenen het geval kan wezen. 

 Idee en Brein zijn twee begrippen, die uit zoo ongelijksoortige 

 kenniswijzen voortspruiten, dat wij de zakelijke correlaten nooit 

 ofte nimmer bijeen kunnen zien. Aan een ander individu zie ik 

 niet dan den buitenkant, nooit hel bewustzijn; in mijn bewust- 

 zijn zie ik niet dan gewaarwordingenen denkbeelden, nooit het 

 cerebrale correlaat. Het eene te maken tot ontwikkelingsvoor- 



