520 



Voor ieder deukeiul mensclj, die iiiei lijdt aan walervrees 

 ten opzichte van overpeinzingen betreiïende liet bovenzin- 

 nelijke : voor een iegelijk die niet laboreert aan materialistische 

 exactheid en empirische binnenissigheid , is hel een lach- 

 wekkend feit dat de metaphysische wonderen , waartegen de 

 oudere materialisten zooveel geraasd hebben onder het storm- 

 loopen op openstaande deuren , bij hoopen onder de handen 

 dezer geestelijke proletariërs opduiken. Bij de beschouwing van 

 den voortijd worden die wonderen al bijzonder interessant en 

 in het oog loopend , daar de volslagen blinde en domme wereld- 

 substantie toch wezens moet hebben voortgebracht, die zelfs 

 dat nog vermogen op te diepen , wat millioenen van jaren 

 voor het bestaan aller waarnemende wezens op onze aarde en 

 in het Heelal is voorgevallen. Men moet inderdaad aan alle 

 wijsgeerige spitsvindigheid onschuldig, dat is materialist zijn, 

 om niet in te zien dat ons vermogen om in het verledene 

 terug te zien en naar aanleiding van synthetische en analytische 

 gedachten-operaties zelfs het nog ongebeurde vooruit te be- 

 palen, op zich zelf reeds eene voldoende wederlegging is van 

 de onderstelling, als zoude de wereldsubstantie in haar 

 wezen uit niets dan een hoop blinde en harde — liefst inerte 

 en krachtelooze — stofjes bestaan. 



De materialist stelt voor en na de organisatie , voor zooverre 

 den geest betreft, het Niets; hij erkent alleen de »stof" of de 

 atomen met hunne chemische eigenschappen en organische ver. 

 bindingen. Eene dergelijke natuuropvatting laat de eenheid in 

 ons zelfbewustzijn geheel buiten rekening, eene eenheid waar- 

 door het ons mogelijk wordt ons zelve, onderscheidend en als 

 individu, tegenover de gewaarwordingen onzer zintuigen te 

 plaatsen; zij houdt geene rekening met ons vermogen om 

 axiomata of logische grondstellingen (^) als «eeuwige" of 



(j) Primaire axiomala zijn niet. empirisch in den gewonen ziiuleswoords; 

 liet zijn geene gevolgtrekkingen uit aanscliouwings- of gewaarvvordingsreeksen, 

 maar waarheden die hij suggestie onmiddellijk en onafhankelijk van alle 

 inductie als «eeuwig" en «noodzakelijk" worden geconcipieerd. Men noemt ze 



