5Ü1 



» noodzakelijke" waarheden Ie coneipieereii , praedicateii , die uit. 

 geen molekelgroepeering of zintuiglijke aandoeningen zijn af Ie 

 leiden. Dal overigens het objectief ontwikkelingsverloop van een 

 organisme, zoowel als alle anorganische feiten in de Natuur, 

 aan eene mechanistische verklaring van atoomverbindingen en 

 molekelgroepeeringen kan en moet onderworpen worden, zal 

 geen modern philosoof ontkennen : want was de organische 

 ontwikkelingsgang niet mechanistisch verklaarbaar, dan zoude 

 dit toch alleen aan onze kortzichtigheid te wijten zijn. Me- 

 chanisch mogelijk moet alles wezen wat als feit gegeven is en 

 werkelijkheid bezit , — dit heeft het organisme met de door men- 

 schen vervaardigde machine gemeen. Daarom is echter een 

 intelligent of geestelijk bestaansbeginsel nog geenszins uitgesloten: 

 veeleer is een zoodanig beginsel de onontbeerlijke vooronder- 

 stelling in alle mechanische logiciteit, zoowel als in de bewuste 

 gedachtenreeksen. Volgens Haeckel wel is waar berust alle 

 leven blootelijk op de wetten der massa-aantrekking. Doch hoe 

 kom ik door de koolstof, en zelfs door Haeckel's hylozoïstische 

 koolstof, op cheraisch-mechanische wijze tot een dier, dat niet 

 eens uitsluitend zijn eigen behoud beoogt, maar zelfs tot het 

 onderhoud van andere individuen (jongen bijvoorbeeld) zijne be- 

 moeiingen uitstrekt;^ Zoodra men slechts de beteekenis van voort- 

 planting en organische voorzorg ten bate van volgende geslachten 

 grondig en vrij van vooroordeelen overweegt , komt men tot eene 



daarom wel waailieden a priori. ll(il is op de primaire axiomata dat men 

 kan toepassen het woord van Descartes : 'Intelleclio pura est intellectio 

 ([uae circa nullas imagines corporeas versatur" (Medit. p. 188)". De 

 primaire axiomata zijn vier in getal; men noemt ze respective: principium 

 idenlilalis. pr. contradiclionis, pr. rationis sufficientis , pr. exclusi 

 medii inter duo conlradictoria. De zin : «een drielioek is een vlak dal 

 door drie lijnen wordt ingesloten', berust op de wet A&v idcntilcit {k = k). 

 Het oordeel: »geen lichaam is zonder nitgehreidheid" is gegrond op de 

 wel der tegenstrijdigheid. De bewering: 'ieder oordeel is waar of het is 

 niet waar" is afgeleid uit de wel van het uitgesloten midden. Wanneer 

 men zegt: «niemand kan iets voor waar iioudeu zonder Ie weten waarom", 

 dan berust dit op het axioma van den toereikenden grond. 



