teleologische, dus spiritiialislische , nutiuiropvatliiig. De on- 

 zichtbare ondergrond der instincten en andere organische 

 eigenschappen oi' functiën moet doeleinden in ons beoogen, dat 

 wil zeggen geest zijn. 



De ontoereikendheid van de materialistische opvatting der 

 levensverschijnselen springt in het oog. Al kende men al de 

 hersentrillingen ; die met het denken eener sluitrede vergezeld 

 gaan, dan zoude men nog geen het minste denkbeeld hebben 

 van de sluitrede zelve, die toch een even feitelijk verschijnsel 

 mag heeten, en voorloopig zelfs een veel zekerder feit is, dan 

 de trillingen der zenuwcellen, die er als de toereikende oor- 

 zaak van worden opgesteld. 



In elke sluitrede hgt opgesloten dat het denkend subject in 

 drie verschillende stadiën van zijn bewust leven inwendig het- 

 zelfde is (jnaior , minor, conclusio). Men noemt dat persoon- 

 lijke identiteit of eenheid van zelfbewustzijn. De eenvoudigste 

 gedachtenoperatie vooronderstelt een denkend wezen , dat op 

 twee onderscheidene oogenblikken hetzelfde blijft, en dus in 

 zoo verre aan veranderlijkheid of tijd niet is onderworpen. 

 Elke gedachte impHceert opvolging of tijdsorde, de eenvoudigste 

 verbinding van logisch onderwerp en gezegde staat hierin zelfs 

 gelijk met het meest ingewikkeld betoog. Zal nu het 

 samenhangend voorstellingsverloop , dat wij denken noemen , 

 mogelijk wezen , en dus bijv. eene gevolgtrekking in haar ver- 

 liand met de betrokken praemisse kunnen worden opgevat, dan 

 dient het klaarblijkelijk hetzelfde wezen te zijn, dat de ver- 

 schillende momenten eener gedachtenreeks doorloopt, en dat, 

 terwijl het den tijd als denkvorm in zich heeft , op zich zelf 

 co ipse buiten tijd en verandering subsisl eert. Alle herinnering, 

 redeneering en persoonlijke verantwoordelijkheid hebben eenheid 

 van zelfbewustzijn, persoonlijke identiteit op verschillende tijd- 

 stippen tot onmisbare vooronderstelling. 



Hoe hebben wij nu de inwendige eenheid van persoon, die 

 zich in ons bewustzijn openbaart , met betrekking tot de door- 

 loopende wisselingen en veranderingen in het georganiseerd 



