324 



wiistzijn om zoo Ie zeggen de binnenzijde. Alle dierlijke 

 wezens hebben Iwee bestaansvormen: de spbeei' der uiterlijk- 

 heid, het sloirelijk bestaan in de ruimte, en de spheer der 

 innerlijkheid, de gewaarwordingen, het bewustzijn. Volgens 

 de grondstelling, dat uit niets niets worden kan, mogen wij 

 niet aannemen, dat het karakter dezer dubbelzijdigheid plot- 

 seling eerst in bet dierlijk leven aan den dag treedt: wij 

 hebben het veeleer toe te schrijven aan al het bestaande , aan 

 het atoom zoowel als aan de organische cel. Geen der beide 

 genoemde spheren vermag de andere te verklaren : de materie 

 het bewustzijn evenmin als omgekeerd. Met het oog op hunne 

 wederzijdsche afhankelijkheid moeten dus beide spheren als 

 onzelfstandige bestaansopenbaringen van een lerfium quid worden 

 beschouwd, van een bovenzinnelijk substraat, dat aan de 

 subjectieve zoowel als aan de objectieve zijde der verschijnselen 

 op onaanschouwbare wijze ten grondslag ligt. 



Natuurlijk hebben wij in deze gevolgtrekking iets geheel anders 

 dan de Christelijke voorstelHng eener bewuste en individueele ziel- 

 substantie. "Wanneer de ziel zonder de hersenen niets praestee- 

 »ren kan, wanneer al hare verrichtingen aan veranderingen van 

 »hersendeelen gebonden zijn, dan kan men eigenlijk niet zeggen 

 »dat het bewustzijn, of wat dan ook, rechtstreeksche attributen 

 »der ziel zijn." (Virchow.) Men dient het Vogt dus toe te 

 geven, »dat de onderstelling eener afzonderlijke zielsubstanlie 

 »eene pure hypothese is; dat geen feit voor hel bestaan eener 

 ') zoodanige zelfstandigheid spreekt; dat bovendien de invoering 

 "dezer hypothese volstrekt onnoodig is, daar ze niets verklaart , 

 «niets aanschouwelijker maakt." (^) Maar daaruit volg! nog 

 niet, dat wij daarom vrede moeten hebben met de materia- 

 listische opvatting, die uil een hoop doelloos te zamen gevlogen 

 kool-, stik- en andere stof eene gewaarwordingsmachine laat 

 ontstaan met identiteit in denken en handelen. Eene afzonder- 

 lijke substantieele ziel bestaat niet; zooals wij later zullen zien 



'•) Carl Vo<;t, > Kohier ff laube und Wissenschaft", i'' Xns^ühc. Gie$sen 

 1856, Seile 116. 



