5-2ü 



is onze ziel waarschijnlijk niet clan eene bestaansopenbaring der 

 eene en algemeene Substantie, een stralenbundel van wilsuitingen, 

 gericht op de atoomgroep die ons organisme uitmaakt. Het 

 vnenschelijk bewustzijn is geen permanente bestaanswijze dier 

 Substantie, maar afhankelijk van eene bepaalde organisatie 

 onzer hersenen; doch, gelijk wij zullen zien, zijn die hersenen 

 zelve in het bijzonder, en de geheele wereld der werkelijkheid 

 in het algemeen, niets doods of traags of stolïelijks, maareen 

 levend complex van atomistisch gesplitste wilsuitingen van het 

 als zoodanig geestelijke Absolute. 



Om tot deze slotsom te geraken zullen wij echter eerst de 

 kritiek van het stofbegrip hebben te ondernemen , een onder- 

 zoek , dat door den materialist gewoonlijk verzuimd wordt. Een 

 iegelijk, die eenige philosophische vorming bezit, zal bij het 

 lezen bijv. van Buchner's werk over Kracht en Slof door eene 

 opmerkelijke leemte worden getroffen: de schrijver, die alles 

 verklaart uit het bestaan der stof en harer krachten , heeft 

 geheel vergeten ons te zeggen wat de stof is, en wat hij 

 onder dat woord verstaat. Wel is waar schijnt de be teekenis 

 van dit woord bij den eersten oogopslag eenvoudig genoeg. 

 Met het stoffelijk lichaam komen wij immers elk oogenbhk in 

 aanraking, en wat men onder een lichaam verstaat behoeft 

 toch geen breedvoerig betoog. Het is eene vaste en gekleurde 

 massa, die tegenstand biedt, afmetingen bezit, zich beweegt, 

 reuk, warmte of koude verspreidt, enz.: in een woord, bet 

 is een voorwerp dat mijne zintuigen aandoet; en men is er 

 zoodanig aan gewoon , te midden van zoodanige voorwerpen te 

 leven , zich ervan te dienen , ze te duchten , erop te hopen 

 en dgl., dat hun bestaan ons het zekerste en ontwijfelbaarste 

 toeschijnt wat men zich slechts denken kan. Wil men zich 

 in zijne verbeelding zijn eigen geest voorstellen , dan heeft men 

 dien lichamelijken vorm te geven; het wezen der wereld schijnt 

 dus geheel lichamelijk te zijn , en men lacht over de paradoxe 

 meening van hem, die het werkelijk bestaan van stoffelijke 

 dingen in twijfel trekt. 



