5^6 



Toch lieeli liel zijiieii goeden grond, eens te vragen waar 

 en wat deze » materie" is, waarin , naar de materialist beweert, 

 liet wezen aller dingen ligt. Immers , deze alles voortbrengende 

 grondstof is dan tocb geen der ons bekende stoften; zij is 

 nocb goud nocb zilver, nocb bout nocb ijzer, nocb zuurstof 

 nocb koolstof, want al deze bijzondere zoogenaamde stollen 

 zijn hare producten , niet de grondstof zelve. De grondstol 

 zelve is geen der ons bekende stollen; wel bezien is zij dus 

 eene ons geheel onbekende stof. Het beslaan dezer grondstof 

 is dus niet door waarneming en ervaring bewezen , maar wordt 

 alleen bij wijze van onderstelling aangenomen. De materie 

 van het materialisme is dus het voorwerp van een puur geloof, 

 de stofteer is eene geloofsleer, en haar inhoud is philosophisch 

 dogmatisme. 



Intusschen willen wij ons pleidooi niet te spoedig voor ge- 

 wonnen houden, en beginnen liever nog eens van meet afliet 

 stofbegrip te ontleden. Denken wij ons een koperen bol als 

 voorbeeld. Hoe stelt het gewone verstand zich tegenover zulk 

 een stuk metaal r' Het ziet daarin een vasten en ondoordring- 

 baren stofklomp, waarvan bet alleen weet, dat hij in stukken 

 kan worden geslagen of tot stofjes gevijld , en dat het door 

 hitte vloeibaar, misschien Avel gasvormig kan worden. Inden 

 vasten staat houdt het gewone verstand zulk een stuk koper 

 voor iets, dat zonder tusschenruimten te zamen hangt, voor 

 een onafgebroken continuüm. Deze primitieve zienswijze wordt 

 echter al aanstonds door de wetenschap omgestooten. Denken 

 wij on^ slechts het eenvoudig en alledaagsch verschijnsel, dal 

 wij onzen koperen bol verhitten, zoodat hij zich in alle drie 

 afmetingen der ruimte uitzet en dus grooter wordt. Zijn ge- 

 wicht blijft daarbij hetzelfde. Hoe verklaren wij ons dat ver- 

 schijnsel der uitzetting f Vulde de eigenaardige bestaanswijze der 

 stof, die ik koper noem, de ruimte in onafgebroken samenhang, 

 dan ware het volslagen onbegrijpelijk, hoe zij zich ten gevolge der 

 warmte konde uitzetten. Bij de aanneming eener zelfstandigheid, 

 die de ruimle zonder onderbreking inneemt, is demogelijkheid 



é 



