o27 



van inkriiiiping zoowel als uitzetting, als gevolg van natuur- 

 invloeden, te eenen male onverklaarbaar. Vermeerdering van 

 omvang ten gevolge der warmte wordt eerst denkbaar, wan- 

 neer wij ons de betrokken stof voorstellen als saamgesteld uit 

 eene veelheid van afzonderlijke deeltjes, en wel in dier voege, 

 dat die deeltjes beweeglijk zijn en zich onderling op eenigen 

 afstand van elkander bevinden , zoodat ze ook in den vasten 

 vorm tot op zekere hoogte hun samenhang verbreken , en zich 

 een weinig verder van elkander kunnen verwijderen , dan zij 

 het te voren waren. Wij moeten ons dus de kopermassa 

 voorstellen als te bestaan uit ontelbaar veel oneindig kleine 

 deeltjes, deeltjes die zelve in onze gedachten niet verder deel- 

 baar zijn; eerst op die wijze wordt het ons denkbaar, dat 

 eenige oorzaak de onderlinge afstanden der laatste vergroot, 

 en het geheele lichaam als zoodanig uitzet. Langs dezen weg 

 is het, dat men er toe komt, in voorlaatsten aanleg van 

 molekels of moleculen (kleinste massa's), in laatslen aanleg van 

 alomen (ondeelbare stofjes) te spreken. 



De atoomtheorie is eene hypothese^ maar eene hypothese 

 van onmisbaren aard. L. BQchner verlaat haar in de latere 

 uitgaven van zijn bekend geschrift over Kracht en Slof, en 

 wordt op dit punt aan de materialistische overlevering on- 

 trouw. Hij helt thans over tot de zienswijze dat de materie tot 

 in het oneindige deelbaar is (i) , maar laat zich daarmede alles 

 ontvallen, wat er in zijn stofbegrip voor stelligs en duidelijks 

 te vinden w^as, zoodat men in het geheel niet meer weet, 

 welken zin men met dat woord bij hem te verbinden heeft. 

 Door aan de materie oneindige deelbaarheid toe te kennen 

 vervluchtigt men haar, en geraakt in de onmogelijkheid zich 

 zelfs eene voorstelling te maken van hetgeen men met het 

 woord stof bedoelt. 



Eenmaal aangenomen het bestaan van werkelijke lichamen in 

 eene ruimte buiten onzen geest, valt te bedenken dat een samen- 



CO Zio hel hoofdsliik over de oneiiuligheid der stof in de 15e uitgave 

 van Kr aft und Stoff , Lj)-.. 1883, blz. 42 vlg. 



