o29 



eigenaardige bewegingswijze , die wij als warmte gewaar wor- 

 den, zich door den invloed des viuirs aan de gasdeeltjes me- 

 dedeelt, en zoo de uitwerking of mechanische kracht verhoogt, 

 waarmede die primaire deeltjes tegen de wanden der blaas 

 stooten. (^) 



Het is dan onder anderen door redeneeringen als de bo- 

 venstaande, dat men tot de slotsom is geraakt, welke in het 

 woord «atoom" ligt uitdrukt. In laatsten aanleg zal alle 

 werkelijkheid uit afzonderlijke en gescheiden eenheden moeten 

 oj3gebouwd zijn; alle «stoffen" worden dus onder alle omstan- 

 digheden, in den vasten zoowel als in den gasvormigen toe- 

 stand door ledige ruimten van onmerkbare afmetingen geschei- 

 den. In deze tusschenruimten of «poriën" onderstelt men 

 »aether"-atomen tot verklaring van warmte- en lichtverschijn- 

 selen , benevens verschillende andere werkingen uit de verte. 

 Zijn nu de, laat ons voorloopig zeggen stoffelijke, atomen onder- 

 ling van elkander gescheiden , dan is er blijkbaar een andere , 

 onzichtbare en onstoffelijke, band noodig, om den samenhang 

 der lichamen te verklaren. Dien ontzichtbaren maar door ons 

 denken gevorderden band noemen wij kracht. Met de erkenning 

 der kracht als een noodzakelijk postulaat van ons denken heb- 

 ben wij de tweede schrede gedaan op het pad der metaphysica. 

 De onderstelling van primaire stofdeeltjes was de eerste. Reeds 

 Newton (164^—1727), de onsterfelijke ontdekker van de wet 

 der algemeene gravitatie, onderstelde, naar ik lees, bij de kleinste 

 stofdeeltjes, zoowel als bij de grootste kosmische massa's , eene 

 werking zonder rechtstreeksche aanraking, en door eene vol- 

 slagen ledige ruimte henen. In eenen brief aan den beroemden 

 philoloog Bentley (1662 — 1742), den schrijver der bekende 

 verhandeHng over de brieven van Phalaris (± 575 v. Chr.), 



(O Desgelijiis is bijv. de werking van onlplolfende stoffen zoo op liet va- 

 den, dat door de verbranding daarvan, die in de vorming van de molekels 

 der verbrandingsproducten beslaat, een gedeelte der vroegere molekell)ewe- 

 ging vrij wordt, zoodat die massa-])e weging bewerken kan. 



