334 



oplost, en iiaar gevolgelijk voor een praktisch betrouwbaren, 

 maar niettemin subjectieven schijn in het bewustzijn verklaart, (i) 

 voor een phantoom, dat alleen daar nog blijft rondwaren, 

 waar het licht der kritische kennis nog niet is doorgedrongen. 

 Toch vindt men betrekkelijk weinig natuurkundigen, die den 

 moed bezitten tot het trekken der eindconclusies uit hunne 

 eigene wetenschap, en de implicite reeds erkende nietigheid 

 der stof ook openlijk en uitdrukkelijk toegeven. Dit feit is te 

 verklaren uit de op zich zelf begrijpelijke vrees dier geleerden , 

 dat de exacte wetenschap door afleiding van het aanschouwelijke 

 uit het onaanschouwelijke en metaphysische , hare overtuigings- 

 kracht , haar op de ervaring gegrond karakter zal verliezen en 

 zich zoodoende vervluchtigen. Wel beschouwd bestaat er echter 

 in het geheel geen onderscheid in de begrijpelijkheid en helderheid 

 der dingen, hetzij zinnelijk waarneembaar of niet ; zij zijn ons alle 

 in gelijke mate onverstaanbaar wat hun wezen betreft. Het is 

 niet dan eene inbeelding van hen die aan de oppervlakte der 

 verschijnselen blijven hangen, dat in de zuiver physische be- 

 schouwing der feiten al het duister zich in licht oplost; in 

 waarheid verklaart eene metaphysische beschouwingswijze 

 weinig, eene physische echter niets. Het natuurverloop te 

 berekenen en het te begrijpen zijn twee geheel verschil- 

 lende zaken. Plato zegt in een zijner gewichtigste dialogen , 

 dat verbazing het begin is aller wijsbegeerte (^) ; zij is echter 

 ook de eindpaal aller nienschelijke onderzoekingen. Dit dient, 

 niet stilzwijgend, maar uitdrukkelijk en herhaaldelijk en prin- 

 cipieel erkend. Dat overigens de empiristische tegenzin van 



(1) Hel3iholtz: «Die Sinnesempfmdungen sind iins nur Symbole für die 

 Gegenstande der Aussenwelt, und entsprechen diesen elvva so, wie der 

 Schriftzug oder Worllaut dem dadurch bezeichneten Dinge. Sie geben iins 

 zwar Nachricht von den Eigentümliclikeiten der Aussenwelt, aber nicbi 

 besserc, als wir einem Blinden durch Wortbeschreibungen von der Farbe 

 geben." Vortr, u. Reden 1. 19. 



(2) Ma/a toO fikotrófou zovro zo nddog , tb Bani^i'i^zi'j ' oit yixp aXkri dpyvi 

 fiXo(TOfi<x.g r) ccuzYi. Theaet. XI, 155 D. — Aia zo Oot.viJi.cx.'(^SLV oi avBpcdirot. 

 y.cfj. VVV xat zo 7zpf7jzo-j rioqy.vzo cpilofiOfsTv . ArisïOïELES, Metaph. ï. 



