559 



mogen om onze zintuigen aan te doen en zich tegen doordrin- 

 ging te verzetten, want dan zoude het de krachl zijn die het 

 wezen der stof uitmaakte; de stof zoude dan opgaan in de 

 kracht, hetgeen in strijd is met de onderstelling en gelijk zou- 

 de slaan met eene opgeving van het stofbeginsel. Indien men 

 daarentegen eene stof aanneemt wier wezen in hare afmetingen 

 bestaat, dan verwart men haar als Descartes met onzen aan- 

 schouwingensvorm der ruimte, en men beproeve dan eens te 

 begrijpen , wat in deze eindelooze , homogene en gevulde ruimte 

 de woorden beweging, gestalte en onderscheid beteekenen ! (^) 

 De nietigheid van het stof begrip is evident; «stof is een woord 

 waarmede niemand een redelijken zin kan verbinden , zoodra 

 het eene zelfstandigheid buiten onzen geest moet beteekenen. 

 Geen materialist kan zeggen wat hij met zijne stof bedoelt; 

 het is eene geheel onbekende zaak. Welnu, »to suppose the 

 «being of a thing granted tobeunknown with him who affirms 

 »that it is nothing at all, is to beg the question; whereas to 

 «suppose it to be nothing at all, upon the same concessions, is 

 ))wo^ to beg the question — I mean any fair or legal one; be- 

 »cause on one hand no one has any right to make that a question 

 »which he professes he knows nothing of; and on the other hand 

 «every one has a right, not only to question the existence, hut 

 »also to suppose the non-existence of what is granted to be 

 »unknown." (^) 



Ook f onder anderen door de ontdekking en het uitwer- 

 ken der wet van het behoud en de omzetbaarheid van ar- 

 beidsvermogen hebben de materialistische redeneeringen een 

 z waren knak gekregen. Deze wet is gegrond op de algemeene 

 verw^antschap der natuurkrachten, zoodat de empirische quaU- 

 teiten der Natuur niet dan verschillende waarnemingswijzen 

 van een en dezelfde grondkracht zijn. Ook door den leek zal 

 deze algemeene verwantschap gereedelijk worden toegegeven. 



(1) Vgl. P. Janet, 4e Materialisme contemporain" 4*^ iiitg. (1885), 

 blz. 46-47. 



(2) Arthur CoLLiEK (1680—1732), » Clavis Universalis (1713)," II, I. 



