542 



zoude worden. Veel aannemelijker blijkt voor ons denken de 

 niet de voor de wetenschap onmisbare atomistiek zoo goed 

 strookende onderstelling, dat in het geval van het stuk lood 

 de massa-beweging des hamers, die door den tegenstand van 

 het op het aanbeeld liggende stuk metaal gestuit werd , op de 

 deeltjes van het lood is overgegaan , en deze in een toestand 

 heeft gebracht van versnelde vibreerende beweging, die wij 

 dan bij aanraking en gevolgelijke overplanting op ons lichaam 

 als warmte gewaar worden. De beweging van het dynamiden- 

 complex als geheel is geworden tot eene beweging van de sa- 

 menstellende deelen der massa. (*) Physisch gesproken zijn de 

 trillende deeltjes natuurlijk te klein, en de afstanden die zij 

 doorloopen te minimaal , dan dat de atomistische of moleculaire 

 trillingen, in weerwil harer hevigheid, door onze zintuigen in 

 haar werkelijk karakter en als zoodanig kunnen worden waar- 

 genomen. Overigens kan de warmte, zooals o. a. het bestaan 

 van stoommachines getuigt, ook wederom in massa-beweging 

 worden omgezet. 



Is elk verschijnsel onze waarnemingsvorm eener speciale 

 atomistische af moleculaire bewegingswijze, dan berust elke 

 waarneming en gewaarwording op eene getalverhouding. (^) 

 Voor deze herleiding van alle natuurprocessen tot getalverhou- 

 ding in de levende werkingen doet de ondervinding zelve ons 

 eene rechtstreeksche aanleiding aan de hand. Wel geeft bijv. 

 ons oor in de geluiden geene de minste aanduiding van getal- 

 verhoudingen. Doch het gezicht komt ons hier te hulp: 

 de gedeelde snaar, de verschillende afmetingen van metalen 

 hamers kunnen in hunnen samenhang met de verschillende 

 tonen aanschouwelijk worden waargenomen ; het is bekend dat 

 de toonhoogte afhankelijk is van de trillingsgetallen. Eveneens 

 is de vroeger verworpen vibratieleer of undulatietheorie voor het 



(i) "Les forces ne sont (pas) détruites iiiais dissipées parmi les parlies 

 nienues. Ce n'est pas les perdre, mais c'esl faire comme font ceux qui 

 changenl la grosse monnaie en petite". Leibniz. 



(2) Tw y.ptOyM ra Travr' STféor/.cv. Sextus EmpirigüS adv. Math. VII. 



