o4o 



licht, op het getuigenis van zintuigen zoowel als van berekenend 

 verstand later weer opgenomen : de verschijnselen van interferen- 

 tie konde men z4en. Houden wij in verband met een en ander ook 

 de warmte voor eene bewegingswijze , dan wordt er van dit stand- 

 punt een verrassend licht geworpen op het wezen der bekende 

 aggregaatstoestanden der materie. Vaste lichamen hebben wij 

 ons dan te denken als de zoodanige, waarin de primaire deeltjes 

 om onveranderlijke, of toch slechts binnen enge grenzen veran- 

 derlijke, evenwichtspunten heentrillen. Ontstaat dan in een 

 anders zoogenaamd vast lichaam ten gevolge van warmtever- 

 hooging de gesmolten of vloeibare toestand , dan hebben wij ons 

 voor te stellen, dat in dit geval de atomen van den band der 

 cohaesie in zooverre bevrijd zijn geraakt, dat ze niet alleen om een 

 vast punt heen en weer oscilleeren , maar ook nog door elkander 

 kunnen glijden en om hunne eigene as roteeren. Voorzeker 

 moeten wij ons binnen in eene vloeibare massa de beweging 

 van ieder deeltje nog altijd als begrensd en belemmerd denken 

 door de aanwezigheid der anderen. Vermeerderen wij echter 

 den warmte-toevoer nog verder, dan verbreken de atomen de 

 laatste boeien van cohaesie of wederzijdsche en onderlinge aan- 

 trekking: zij vliegen uit elkander en vormen damp. Dit is de 

 aggregaatstoestand der gassen , waarin het den atomen mogelijk 

 wordt, zich van elkander te scheiden, en in rechte lijnen door 

 de ruimte te vliegen. 



Volgens de wet van het behoud van arbeidsvermogen zijn 

 alle verschijnselen verwant, en niet dan verschillende waar- 

 nemingsvormen van bewegingswijzen eener identische werkelijk- 

 heid. De vraag rijst nu op nieuw; wat beweegt zich in de 

 werkelijkheid daar buiten ? Hebben wij hier niet iets meer aan te 

 nemen dan de geometrische punten waarmede de dynamica 

 opereert? Moet het niet eene stof zijn, die zich beweegt? 

 Het antwoord is weder: als stof duidt gij datgene aan wat 

 op uwe zintuigen werkt. Licht, kleur en geluid, reuk en 

 smaak, tastwaarnemingen , warmte en koude, hardheid en 

 weekheid, weerstand, ondoordringbaarheid en zwaarte, dat 



