548 



eil zijn geene eigenschappen der elementen zelve, öni kort te 

 gaan : kleur , reuk en smaak , zoowel als vorm en geluid , zijn 

 voorbijgaande accidentia der waargenomen werkelijkheid, en 

 leeren ons niets aangaande het blijvende wezen eener onderstelde 

 elementaire stof zelve. Maar wat blijft er dan wel beschouwd 

 van de stof als bestendige zelfstandigheid overi" Een zinledige 

 klank. Het is niets dan verbeelding, te denken dat er van 

 eene zaak iets overblijft, als men haar al hare eigenschappen 

 ontnomen heeft. 



Gaan wij thans over tot eenige elementaire beschouwingen , 

 ontleend aan onze kennis betreffende het ontstaan der zintuig- 

 lijke waarneming. 



De echte stoffeling is wat men noemt «naief reaHst." Hij 

 is namelijk geheel onschuldig aan alle onderzoekingen naar de 

 beleekenis, den oorsprong en de waarde van begrippen als 

 ruimte, stof, kracht, oorzaak, met betrekking tot eene wereld 

 buiten zijn denkend en voelend bew^ustzijn: in benijdenswaar- 

 dige zelfgenoegzaamheid maakt hij zonder verder nadenken van 

 dergelijke klanken gebruikt, alsof hunne het bewustzijn over- 

 schrijdende waarde van zelf sprak. Met de kennisleer, met 

 de vraag naar de mogelijkheid en de grondslagen van alle 

 kennis zelve, breekt men zich op zulk een standpunt niet bijs- 

 ter veel het hoofd; zoo'n onderwerp is niet handtastelijk genoeg. 

 Bemoeit een materialist er zich al een oogenblik mede, dan 

 heeft hij toch het vraagstuk in een ommezientje opgelost. 

 9 Het denken is eene functie der hersenstof^' zegt hij dan, en 

 gevoelt respect voor zijne eigene bondige, afdoende en heldere 

 verklaring. De philosoof wel is waar is van meening, dat 

 eenig onderricht in de logica niet kwaad zoude wezen voor 

 iemand die voorstellen en denken stelt i=: gewaarwording , en 

 gewaarwording =: stof beweging , en vindt dat zoo iemand zich 

 het reusachtig verschil eens moet laten aan het verstand brengen 

 tusschen lijdelijke beweging, uitwendige aanraking tusschen 

 stolfelijke lichamen en de constructieve , bewuste aanschouwing 



