551 



voorwerp met Iwee gekruiste vingers derzelfde hand aanraakt. 

 Alle gewaarwording en waarneming is van zuiver subjeclieven 

 aard. »Suppose, now, one of your hands hot and the other 

 «cold, and that they hoth at once be put into a vessel in an 

 «intermediate state: wil! not the water seem cold toonéhand 

 »and warm to the other P" (') 



Men zal hij eenig nadenken moeten toegeven, dat ons waar- 

 nemingsvermogen zich niet kan losmaken van ons lichaam , om 

 naar de dingen toe te loopen , terwijl anderzijds ook de dingen 

 zelve steeds buiten den waarnemer blijven , en bijv. niet langs 

 de beide gezichtszenuwen in wonderbare zelfverdrievoudiging 

 naar binnen kunnen wandelen. De in den waarnemer gegeven 

 percepties als kleur, smaak, geluid, reuk, vorm, warmte, kun- 

 nen niet dan interne vertegenwoordigers van externe werkingen 

 zijn. Ten opzichte des gehoors is dit al bijzonder duidelijk, daar 

 niemand van eenige ontwikkeling de gehoorde symphonie met de 

 correspondeerende luchtgolvingen zal verwarren. Doch ook de 

 kleuren zitten niet aan de dingen zelve , maar in den geest van 

 den waarnemer; hoe ware anders kleurenblindheid mogelijk? 

 Ook gevoelsgewaarw^ordingen zijn van de causeerende werkingen 

 wel te onderscheiden ; hoe koude iemand anders zijn afgezet been 

 nog blijven voelen ? Kortom , wat wij ook waarnemen is altijd 

 slechts een verschijnsel in onzen geest. Voor wien, zoude 

 men mogen vragen, kan ook anders de welluidendheid eener 

 sonate of symphonie object zijn? Voor wien geurt de roos, 

 glanst de sterrenhemel, als het niet is voor den geest i" Alle 

 wonderen der Natuur , welke de dichters van eeuwen herwaarts 

 in alle talen duizendvoudig loven , zijn slechts de wonderen des 

 geestes, die deze zelf in zich voortbrengt. Ziehier dan een 

 onbestrijdbaar wonder, waarvoor wij ons hebben te buigen in 

 diepen eerbied voor het Groote Onbekende , dat zich achter 

 het voorhang der verschijnselen verbergt : de schijnbaar nuch- 

 tere, geestlooze Natuur, met haren schematischen eenvoud 



(1) George Berkeley . Three Dialogues between Hylas and Philonous 

 [1713], 1,119. 



