558 



denkbare conl'ormiteit lusschen een ding daar buiten en de 

 overgeseinde aandoening te loor. En zoo voort. 



Het minst zijn vele lieden geneigd om ook vorm en afmeting 

 te erkennen als iets waarvan de opvatting geheel van onze 

 eigene organisatie afhangt. Maar wanneer wij nauwlettend 

 overwegen wat wij afmeting en uitgebreidheid noemen, dan 

 zien wij reeds op physisch standpunt in, dat deze niet dan 

 eene verhouding of betrekking in onze subjectieve opvatting 

 aangeeft tusschen twee of meer aandoeningen van het gezicht 

 of gevoel , en dat wij ze ons niet kunnen voorstellen onafhan- 

 kelijk van een gewaarwordend wezen. Het blijkt dan m. a. w. 

 dat ook alle afmeting, rechtstreeks genomen, niet is dan een 

 toestand van ons bewuslzijn. Eene proef van E. H. Weber 

 heeft ons geleerd, in welke hooge mate bijv. de tastwaarne- 

 mingen van betrekkelijken en subjectieven aard zijn. Wanneer 

 men nl. een passer neemt en dien opent, zoodat de punten 

 een streep van elkander staan, dan is de tip der tong de 

 eenige plaats waar twéé punten gevoeld worden: de vinger- 

 toppen onderscheiden nog 2 m. M. afstand, de lippen ö, 

 de wang 11, de rug der hand 51, de voetwreef 54, en het 

 midden van rug of bovenarm zelfs eerst 68. Zet men de 

 punten eens passers op een duim afstands uit elkander, om 

 ze dan op de fijngevoelige vingertoppen te plaatsen en langzaam 

 over hand en arm te trekken , dan schijnen voor het tastgevoel 

 der huid die punten meer en meer tot elkander te naderen. 

 Ten laatste bereikt men dan eene plaats, waar de afstand der 

 punten als niet grooter wordt waargenomen, dan met den 

 afstand van een streep aan de vingertoppen het geval zoude 

 wezen. De waarneming van afstanden door het tastgevoel der 

 huid wisselt, om kort te gaan, over het geheele lichaam. 

 Iets dergelijks is ook het geval met het menschelijk oog; 

 het is wel bekend, hoe uiteenloopend verschillende personen 

 dezelfde afstanden schatten. Buitendien is het proefonder- 

 vindelijk gebleken, dat nabij den omtrek van het nelvlies 

 een afstand geringer schijnt dan nader bij hel middelpunt 



