364 



realist gelijk te geven , en dus alleen gewaarwording en voor- 

 stelling voor het in waarheid bestaande , alle extra-mentale 

 realiteit daarentegen voor enkel schijn te verklaren. Meer dan eene 

 reageerwijze van het intelligibele subject onze gedachten zijn onze 

 objecten in geen geval ; de reehtstreeksche waarneembaarheid van 

 een stoffelijk niet-ik is opendop illusie, (i) In waarheid is de sub- 

 stantie der wereld een transcendent of bovenzinnelijk wezen in den 

 strengsten zin des woords ; zij is onaanschouwbaar , en voor ons 

 niet dan een postulaat van ons denken , dat alleen door hypothesen 

 te bereiken is. (-) Den gewaand stoffelijken inhoud der waar- 

 neming heeft men te laten gelden als een geheimzinnig product 

 van geestelijke zelfopenbaring; reehtstreeksche kennis van iets 

 buiten ons erlangen wij daardoor niet. Uit een waarnemings- 

 beeld kunnen wij niet rechtstreeks de physiologische hoedanig- 

 heid opmaken van de correlate trillingen in het centraalorgaan 

 van ons zenuwstelsel: dit zal wel door een iegelijk worden 

 toegegeven. Men bedenke, dat dit dan nog minder het geval 



(^) Volgens J. G. Fichte [1762—1814] wordt het Absolute tot »ik", door 

 dat het zich zeil in de voorstellingen een »niel-ik" schept. Over eene der- 

 gelijke metaphysische phantasterij is natuurhjk door de know'mg ones veel 

 gelachen. Die dwaze melaphysici! Wat zegt echter thans de wetenschap 

 in de persoon van den grooten Helmholtz ? »0ok Fichte, de geweldige denker, 

 »die onder Kant's auspiciën zijne wetenschappelijke loopbaan begonnen was , 

 »hoe vreemd en afstootend hij zich ook plaatse tegenover de gewone wereld- 

 » opvatting, bevindt zich, zoover ik kan oordeelen , in geene principieele 

 'tegenstelling met de natuurwetenschappen; veeleer is zijne opvatting der 

 «zinnelijke waarneming op het nauwkeurigst in overeenstemming met de con- 

 • clusies die later de physiologie der zintuigen uit de feiten der ervaring getrokken 

 »heelt." V. u. R. I 269. Metaphysicians are the true thinkers aller all! 

 (2) Oii'A scziv 7rg).ao"a(T9' oüf^' oa>öa>//ot(Ttv iyr/.TOv 



Yjlierépotq vj ysptrt "ku^slv, inirsp ys y.eyifJTin 



nstQovg av6pw;roi(riv a^a^irèg slg fpiva. TTiT:7Si. 



OuT£ yixp av^pop-STn xs^a^-^ x.ara yuïa xsxaorai , ^ 



OU pikv «Trat vwTOto (?uo yXi^oi a.icrffovTcx.i, 



oO TTÓ^sg, OU öoa yoOv', oü pLn^scc Iccyvrisvrx. 



aXkcc, fpY,v lepYi xat aöéo-yaro; enXsro fxovvov, 



fpQMZLCi Mffpiov ccTravra jcatatVffoucra Öo^trtv. Empedokles. 



