569 



Keeren wij tot ons hoofdthema terug. De wereld, die ik 

 ivaarneem is mijne voorstelling. Het denkend wezen is geïm- 

 pliceerd in alle voorwerpen die te onzer kennis komen ; beslaan 

 heteekent voor ons het hestaan voor een hewust suhject. »As 

 »lo what is said of the absolute existence of unthinking things, 

 «without any relation lo their being perceived , that seems per- 

 »fectly unintelligible. Their esse is percipi, nor is it possible 

 »lliey should have any existence out of the minds of thinking 

 «things which perceive them." (i) Zoo Berkeley, de scherp- 

 zinnige Engelsche idealist. Eenzijdig als zijne bewering be- 

 doeld is, zoo bevat zij toch eene waarheid van onmiskenbare 

 geldigheid. De dingen die ik waarneem zijn uit der aard 

 verschijnsels of voorstellingen binnen mijn bewusten geest, 

 verschijnsels welke ook realistisch gespoken geheel van 

 mijne toevallige organisatie afhangen. Wat voor den een 

 fraai, smakelijk, welriekend, welluidend is, dat wekt den 

 afkeer op van een ander. In de ronding van den door 

 mij waargenomen regenboog projecteert zich niets dan de ron- 

 ding van mijn eigen oogappel; had mijn oog eene andere ge- 

 daante dan zoude ook eene eventueel dan waar te nemen 

 straalbreking van anderen aard zijn. Niet eens de ontvangen 

 indrukken , laat staan de dingen , worden wij rechtstreeks 

 gewaar; wij percipieeren niets dan voorstellingsgevolgen hun- 

 ner middelpuntzoekende voortplanting, — de uitlegging als het 

 ware, welke in het centraal bureel der groote hemispheren 

 aan de overgeseinde en saamgevatte indrukken door het intel- 

 ligibele subject gegeven wordt. Het gewoon menschelijk ver- 

 stand houdt het oog voor een spiegel, die de beelden der 

 buitenhuidsche «dingen" onveranderd opvangt zooals zij in de 

 ruimte, hun gemeenschappelijk «receptaculum" , bestaan; de 

 experimenteele physiologie heeft den naturalist tot propaedeusis 

 gediend, om hem de door philosophen lang te voren bevroede 

 waarheid te leeren beseften, dat de gewaande «dingen" der 

 aanscliouwde buitenwereld blootelijk ideeën zijn , die aan onze 



(*) Berkeley, Principles of Human Knowlcdge , % 7. 



