570 



eigene productie hun ontstaan te danken hebben. Wij bevinden 

 ons in dit leven op een gemaskerd bal om zoo te zeggen, waar 

 wij niet de gasten zelve leeren kennen , maar alleen de costumes, 

 die wij zelve hun zonder het te weten hebben omgehangen. 



Het is eene bittere en harde les aan het adres der men- 

 schelijke kortzichtigheid en voorbarigheid, dat de loochenaars 

 van het bovenzinnelijke, de metaphysica verachtende voorstan- 

 ders der zoogenoemde «zuivere ervaring", zoolang in hunne 

 binnenissige wereld aan het wroeten zijn geweest, dat 

 hun voor de constructie eener wereldbeschouwing de em- 

 pirische basis onder de voeten is weggezonken. De een- 

 stemmige verwerping van alle metaphysica, van alle 

 theorie dus, die het gebied van het in de ervaring 

 gegevene overschrijdt, is in den materialist en «exacten" na- 

 turalist op stuk van zaken enkel zelfbedrog; het is in het 

 geheel niet mogelijk tot eenige wetenschap te geraken , zonder 

 daarbij metaphysische problemen aan te roeren, Of men zich 

 des bewust zij dan niet: elke formuleering eener streng alge- 

 meene waarheid , elke opstelling eener gedachte als vertegen- 

 woordiger van een feit. alle gebruik van woorden tot aan- 

 duiding van zoogenaamde zaken , impliceert metaphysische 

 praemissen. Deze waarheid komt der wetenschap tegenwoordig 

 gaandeweg helderder tot bewustzijn. Huns ondanks zijn de na- 

 turalisten door hunne eigene onderzoekingen tot het inzicht 

 gebracht, dat zij het bestaan van een metaphysisch kennis- 

 probleem hebben te erkennen. 



Alle kennis berust op verbinding en verwerking van begrip- 

 pen , een verloop waartoe eene synthetische functie , een vermogen 

 tot ideëele samenvatting wordt vereischt, dat zelf vóór alle kennis 

 ligt. Metaphysische vooronderstellingen zijn dus niet te ont- 

 duiken, want voor ofte wel verder dan, alle ervaring, het 

 komt alles op hetzelfde neder. Alles ook wat niet door zinne- 

 lijke waarneming werktuiglijk wordt aanschouwd of gevoeld, 

 maar alleen langs den weg van hel denken kan bereikt en 

 gekend worden , — alle wete^t met een woord , draagt onver- 



