371 



biddelijk een geheimzinnig, een metaphysisch karakter. Alle 

 wetenschap is niet dan een complex van gevolgtrekkingen en 

 berekeningen , van enkel denkfuncties alzoo , die alleen op eene 

 metaphysische praemisse als waarborgen eener overeenkomstige 

 werkelijkheid kunnen worden opgevat. Men heeft het doel der 

 empiristische onderzoekingen opgevat als te bestaan in het 

 blootleggen van een stoffelijk substraat voor elke geestesfunctie. 

 Ook zal de stelling door mij niet worden betwist, dat bijv. 

 het orgaan van ons denken in de hersenen te zoeken is ; door 

 het voor eenige jaren te Turijn uitgedachte instrument (volu- 

 nieter) tot rechtstreeksche waarneming der bloedconcentratie 

 in het brein bij ingespannen denken, en van deszelfs ontrui- 

 ming in den slaap en den bewusteloozen toestand, kan men, 

 naar ik lees, hiervoor zelfs het aanschouwelijk bewijs leveren. 

 Toch is men er langzamerhand toe gekomen, om der philoso- 

 phie op nieuw het betrekkelijk naieve en eenzijdige toe te gewen 

 van alle bemoeiing tot materialisatie van het menschelijk denken ; 

 bij elke dusdanige redeneering of poging immers is het denken 

 bereids weder voorondersteld. Het is eene jjroote dwaasheid 

 geweest, de empirische wereld uit enkel afgetrokken gedachten 

 te willen construeeren , onbekommerd om de feiten en de 

 ervaring; plomper echter en grover is de dwaling, dat men 

 de wereld, die wij leeren kennen, uit stofheweging verklaren 

 en afleiden kan. Niettemin is het nog niet zoo heel lang ge- 

 leden , dat men bij het noemen van ImiMAnuel Kamt's onsterfe- 

 lijke Krilik der reinen Vernunfl (1781) onwillekeurig meewarig 

 glimlachte over dit onnutte en onverduwbare staaltje van 

 «lucubration allemande". Joseph de Maistre (1754 — 18^1), 

 trouwens geen materialist zoo men weet, vond den eisch om 

 voor zulke geschriften Duitsch te gaan leeren, een voorbeeld 

 van niet te dulden vreemde aanmatiging. Echt Fransch. Tegen- 

 woordig is dat ietwat anders geworden. Te beginnen met 

 Kant, het punt van uitgang der hedendaagsche philosophie, 

 vangt ook de natuurwetenschap aan, de ideeën der groote 

 moderne speculatieve denkers in zich op te nemen, en men 



