372 



begint het zich bewust te worden , dat in het algemeen gesproken 

 de groote metaphysici de ware groote denkers zijn. Ook in de 

 eenzijdig gekleurde geschiedenis der wijsbegeerte van een posi- 

 tivist als G. H. Lewes leest men de bekentenis, dat de denk- 

 kracht, die zich in Kaist's Yernunftkrüik documenteert, » tita- 

 nisch'* is. Héél veel inzicht in het wezen der philosophie van 

 Kant en zijne epigonen vindt men trouwens in Frankrijk, 

 Engeland en ons vaderland helaas nog niet. Ook een Eduard von 

 Hartmann, de erfgenaam van al hetgeen in de philosophie aan 

 onzen tijd is voorafgegaan, blijkt niet bij machte de ware 

 heteekenis der speculatieve gedachte tot het bewustzijn te 

 brengen van het proletariaat der wetenschap. Hij wordt veler- 

 wege op de meest perverse wijze opgevat en uitgelegd, hoe 

 betrekkelijk populair zijn stijl ook zij. Het heeft er wel iets 

 van , alsof men er geheel van heeft af te zien , de uitkomsten 

 der hoogere bespiegehng te populariseeren , — wat overigens 

 reeds Plato beweerd heeft. Toch valt te constateeren , dat 

 in het algemeen de natuurgeleerde onzer dagen, voor zooverre 

 hij op de hoogte van zijnen tijd staat, en in zijn specialisme 

 niet het woud uit het oog verliest door het turen op lederen 

 afzonderlijken boom , het door Kant voor het eerst in al zijne 

 scherpte opgestelde kennisprobleem niet meer als vroeger met 

 een smadelijk ghmlachjen op zijde schuift als een uitvloeisel 

 van «irrelevante metaphysische spitsvindigheid". Een merk- 

 waardig blijk daarvan is in het land der denkers zelf de veel- 

 besproken voordracht van prof. du Bois-Reymond over de gren- 

 zen der natuurkennis geweest. (^) De natuurwetenschap zelve 

 heeft het bestaan van een , uit der aard metaphysisch , kennis- 

 probleem proefondervindelijk bewezen. De geheele wereld van 

 naturalisten staat op het punt van te gaan inzien, dat hunne 

 verklaringen betreffende de «stoffelijke empirische werkelijk- 

 heid" bij het licht der zelfbezinning bezien niets anders is 

 dan eene analysis der toestanden van den menschelijken geest, 



(1) Hierover E. v. Hartmann in zijne 'Studiën und Aufsatze' C. II: 

 • liet Jjegin van natuurwetenschappelijke zelfkennis." 



