0/0 



en de redenen voor de onderstelling eener afzonderlijke blinde, 

 doode, starre en trage » stof" als si ')straat van het wereldproces 

 geheel zijn weggevallen. Ook niet aan ons zelf wordt ons een 

 stoffelijk organisme kenbaar. Het aanschouwend en gewaar- 

 wordend wezen kan zijne voorwerpen niet anders waarnemen 

 of denken dan in den vorm der voorstelling, als product dus 

 zijner geestelijke functiën , en vermits de incongruentie tusschen 

 denkenden geest en gewaand stoffelijke substanties niet is op te 

 heffen , is de kenbaarheid van eene stoffelijke zijde ook onzer 

 ikheid niets dan zelfbedrog. 



Geen waarnemer kan buiten eigen huid sluipen. De ge- 

 waande, door ons aanschouwde buitenwereld, is in waarheid 

 een verschijnsel in onzen geest , een toestand onzer bewustheid. 

 Seinen worden er gegeven langs de sensorische zenuwen in 

 centripetale richting. Die seinen zelve blijven ons onbewust, 

 en worden eerst indirect »erschlossen", evenals zoovele andere 

 organische functiën onzes lichaams. Voorbewust en intuïtief 

 wordt daarop door het intelligibele subject in centrifugale 

 richting eene uitlegging dier seinen naar buiten verplaatst. 

 Het zijn de aldus uit eigen projectie voortspruitende zielebeel- 

 den, die ons als empirische voorwerpen bewust worden. Dat 

 die zielebeelden echter per se nog volstrekt niet het beslaan, 

 laat staan de quaUtatieve kenbaarheid van overeenkomstige 

 dingen buiten onzen geest waarborgen, blijkt op overtuigende 

 wijze uit verschillende, algemeen als zoodanig erkende, illuso- 

 rische geestestoestanden. Ik herinner slechts aan het voor- 

 komen van optisch bedrog , van hallucinaties (^) en droomen , 

 van gevoelswaarnemingen ten opzichte van afgezette ledematen, 



(1) Bij waarneming en hallucinatie is de naaste oorzaak, de centrale aan- 

 doening in de hersenen , nooilwendig dezelfde ; alleen de meer verwijderde 

 oorzaken kunnen verschillend wezen. Wanneer de ziel op een centralen 

 prikkel met een beeld reageert, en dit verkeerdelijk in hetiekking stelt tot 

 een ondersteld, maar in waarheid niet voorhanden, de zintuigen van buiten 

 afficieerend ding, dan is dat eigenlijk niet zins- maar veeleer verstands- 

 begoocheling te noemen. Opmerking van den Meester in Zeitschrift f. Philos. 

 u. philos. Krilik, 88^ band, blz. 175. 



