574 



en zoo voort. Wij noemen onze waarnemingen hoedanigheden 

 der dingen ; in waarheid leeren wij , ook op de reahstische 

 hypothese, niets kennen dan het product onzer eigene reacties. 

 Op treffende wijze komt dit uit, wanneer verschillende zin- 

 tuigen door een en dezelfde werking worden aangedaan. Eene 

 zelfde oorzaak namelijk kan onderscheidene gewaarwordingen in 

 de verschillende soorten van zenuwen doen ontstaan , evenals 

 ook de meest uiteenloopende oorzaken in dezelfde zenuwkategorie 

 eenerlei gewaarwording teweeghrengt. Het oog neemt den 

 physischen zonnestraal als licht, de huid als warmte waar. De 

 huidzenuw seint een gevoel van branding naar de hersenen, als 

 reactie op een elektrischen stroom , die de smaak als zuur, het oog 

 als licht , het oor als suizing percipieert. Omgekeerd wordt een 

 en dezelfde gewaarwordingskategorie , Hchtverschijnselen bijv., 

 door trillingen , mechanische oorzaken , schokken , slagen , elec- 

 triciteit en chemische werking teweeggebracht. Narcotische 

 middelen , wederom , verwekken visioenen , gegons in de ooren, 

 prikkelingen in de tastzenuwen en dgl. Konden wij , om met 

 onzen beroemden landgenoot Donders te spreken , de doorge- 

 sneden einden der gezichts- en gehoorzenuwen over kruis aan 

 elkander heelen , dan zoude een op die wijze geopereerd indi- 

 vidu den bliksem hooren als een enkelen knal, en den donder 

 zien als eene reeks van lichtverschijnselen. (^) Een ferme slag 

 op ons oog kan ons licht doen zien , waar voor een ander alles 

 donker is. De spraakmakende gemeente noemt dat : «iemand het 

 vuur uit de oogen slaan." 



Van de instinctmatige en praktisch noodzakelijke voorstelling 

 eener in hare hoedanigheden afwisselende buitenwereld van 

 stoffelijke lichamen , zooals ons gezicht en ons tastgevoel ons 

 die leeren kennen, heeft men zich in theorie geheel vrij te 

 maken. In de werkelijkheid buiten ons bestaan geene «dingen" 



(1) Zoo reeds Schopekhaueu : 'Alzoo zoude ook de gehoorzenuw kunnen 

 zien en de oogzenuw hooren, zoodra slechts het uitwendig apparaat dezer 

 Iwce van [daals verwisselde" Uebcr das Schen und die Farben, 1816 

 en 1854. Blz. 9 in de derde uitgaaf (1870). 



