384 



drukken in de woorden denken en handelen: kunnen wij aan ons 

 zelleen nietaphysischen kern constateeren, waarvan ons lichaam 

 de aanschouwde openbaring is, dan behoeven wij die verhouding 

 slechts werktuiglijk op alle andere verschijnselen toe Ie passen 

 om daarin de ladder te vinden, die ons in slaat stelt, in die 

 phaenomena een even wezenlijken bodem te ontdekken. Na- 

 tuurlijk vermogen wij daarbij ook niet dieper te gaan dan bij ons 

 zelf. En den laatsten grond ook van ons zelf vermogen wij 

 niet te vatten, vermits ons ik, hoe onmiddellijk verzekerd des- 

 zelfs bestaan voor een iegelijk onzer ook zij , zich toch alleen 

 als voorstelling kan leeren kennen. Het Delphische ^^keti uzelf" 

 sluit wel bezien een onuitvoerbaren eisch in. Nergens is het 

 mogelijk de werkelijheid zelve , in zijn diepste wezen , met het 

 denken te omvatten; alleen in asymptotischen zin zijn wij bij 

 machte tot haar te naderen. Maar toch komen wij haar in 

 ons zelfbewustzijn, in de gewaarwording, zoo nabij, dat haar 

 bestaan althans onvoorwaardelijk zeker wordt. Alzoo: het feit 

 dat ik aan de eene zijde zelf drager eener voorstellingswereld 

 en van den anderen kant zelf voorstelling ben: dat ik tegelijk 

 subject en object, wezen en verschijnsel blijk, doet mij den 

 sleutel aan de hand tot de werkelijkheid waarop alle phaeno- 

 mena berusten. En nadat wij uit de analogie met onze eigene 

 realiteit als voelend en handelend wezen van de werkelijkheid 

 eener veelheid van individuen zeker zijn geworden , zijn wij 

 ook gedwongen de vóórwaarden der individualisatie (ruimte en 

 tijd) en daarmede ook het schematisme van ons verstand (getal, 

 idealiteit, realiteit, logische noodzakelijkheid als causaHleit en 

 linaHteit, zelfstandig bestaan en dgl.) als een complex van 

 begrippen op te vatten , wier waarde het persoonlijk bewust- 

 zijn overschrijdt. 



Hel gewicht der hier medegedeelde redeneering, maakt hel 

 allicht niet ondienslig, dat wij ons standpunt nogmaals kor- 

 telij k en met andere woorden herhalen. De lichamen dan 

 van alle overige denkende wezens zijn voor een iegelijk onder 

 hen, voor het individu A bijvoorbeeld, niets dan verschijselen 



