585 



in <l(3 iiiiinaiienlc niimlc van A zeil', evenals in zekeren zin 

 hel eigen lichaam voor A phaenomenon is. üeze geheele we- 

 reld van menschen om ons heen is voor elk onzer slechts een 

 deel van ons zelf, ons voorslellingsheeld , even goed als ons 

 eigen lichaam , wanneer wij voor het laatst van onze eigen- 

 schap als hewegend middelpunt afzien. Al deze menschelijke 

 gestalten, die spreken en handelen en zich bewegen zijn recht- 

 streeks genomen niets dan een voorstellingsheeld in onzen 

 geest. Doch behalve als aanschouwend wezen gevoel ik mij 

 ook als motorisch middelpunt, als handelend en werkend 

 wezen m. a. w., en ben in staat door hetgeen ik mijn wil 

 noem , den stand der deelen van één der aanschouwde licha- 

 men naar believen te wijzigen. Dit bijzondere lichaambeeld 

 wordt op die wijze met ons ik vereenzelvigd, en door het 

 subject als zijn lichaam beschouwd. Het wordt lot middel- 

 punt van de wereld der verschijnselen , en met hetzelve ver- 

 smelten op onafscheidelijke wijze ons lief en leed , onze driften , 

 neigingen en hartstochten. Wij leeren inzien dat het ons 

 binnen zekere grenzen mogelijk is, de onderlinge ruimtever- 

 houdingen der overige beelden te wijzigen , en dit met behulp 

 van het lichaamsbeeld dat wij als bij uitstek aan onzen 

 wil onderworpen hebben leeren kennen. Ook omgekeerd be- 

 speuren wij in onze gewaarwordingen de reflexen van de be- 

 wegingen der overige beelden ten opzichte van ons eigen li- 

 chaam. Zoo komen wij ertoe, de aanschouwde verschijnselen 

 transcendentaal op Ie vatten, als teekenen of symbolen eener 

 pluralistische werkelijkheid buiten het bewustzijn , en wij ver- 

 binden nu volgens den regel der ajialogie met elk der op het 

 onze gelijkende lichamen de functies van denken en willen die 

 wij in ons zelf hebben opgemerkt. Deze transcendente werke- 

 lijkheid , die wij met onze aanschouw^ing nooit of te nimmer 

 kunnen bereiken , bereiken wij elk oogenblik door onzen wil 

 en onze handelingen, (i) 



O Het uitgangspunt der hier l)elinoplelijk opgestelde redeneering is in 

 zekeren zin specifiek Scliopenhaueriaansch, Eigenlijk komt zij neer op eene 



