387 



»hun inhoud uit de dingen en eigenschappen der buitenwereld 

 » zelve bestond. En dit realistisch geloof voegt zich niet eerst 

 »bijv. als eene tweede eigenschap bij den aanvankelijk op zich 

 »zelf voorhanden en als zuiver subjectief gevoelden waarnemings- 

 B inhoud: — neen, deze is voor ons in het geheel niet anders 

 «voorhanden, dan met den onwederstaanbaren en onver- 

 »delgbaren schijn van een bestaan builen ons. De waarneming, 

 »en het geloof dat wij de buitenwereld zelve aanschouwen , zijn 

 »een en dezelfde daad. Eerst latere overweging brengt bétons 

 »tot bewustzijn, dat in dezen actus genoemde twee factoren te 

 «onderscheiden zijn. Oorspronkelijk behooren ze zoo innig te 

 «zamen, dat, indien men van alle physiologie afziet, juist de 

 «voornaamste kenmerkende eigenaardigheid der waarneming in 

 «dien onmiddelUjken schijn bestaat, dat de inhoud dier functie 

 «de buitenwereld zelve is. 



«Ons geheele handelen wordt voltrokken op den grondslag 

 «van dit naief realistisch geloof, en wel niet alleen in dien zin, 

 «dat ons die schijn nimmer verlaat, maar ook in den ruimeren 

 «zin dat wij erop vertrouwen en hem gelijk geven. Zelfs de 

 «meest doorslaande bewustzijns-ideahst leeft in het gewone da- 

 «gelijksche leven in het geloof, dat, als hij gaat wandelen, hij 

 «de bestrating als een ding buiten hem aanraakt, en dat, als hij 

 «eene kers in den mond steekt, hij het met deze als meteen 

 «werkelijk ding daar buiten te doen krijgt. Wij zouden alle 

 «beslistheid en vaardigheid van handelen , alle natuurlijkheid en 

 «ongedwongenheid in het leven verliezen, indien wij den rea- 

 «listischen schijn der zintuigen wantrouwden , of wel voor valsch 

 «verklaarden. Iemand, die zijne betwijfeling of loochening der 

 «buitenwereld zoozeer in vleesch en bloed liet overgaan , dat hij 

 «ook in het dagelijksch leven tegenover de waarnemingen hun 

 «zuiver subjectief karakter voor oogen hield, zoude in deze 

 «gedachte eene bestendige hindernis van den stuitendsten aard 

 «voor zijn handelen ondervinden; ja zelfs hij zoude daardoor 

 «heelendal uit den natuurlijken gang , het natuurlijke spoor des 

 «levens, uit alle gezonde levensgevoel worden weggeslingerd , 



