39^ 



verklaring vermag te bewijzen, is op zijn best alleen dit: dat 

 de schijn eener stoffelijke natuur ontstaat, als er menschelijke 

 zintuigen voorbanden zijn. Maar die schijn , praktisch dienstig 

 en voldoende als hij is, blijft onverbiddelijk een phaenomenon 

 in onzen geest, en is niet de gewaande, onafhankelijk van 

 onze waarneming voorhanden stof zelve. Hij die zich, wars 

 van alle metaphysica, ook de omzichtigste en minst apodicti- 

 sche, bij het vormen zijner wereldbeschouwing aan de »recht- 

 streeksche ervaring" wil houden, bekenne dan maar spoedig 

 dat er buiten het denken niets bestaat en hij van het bestaan 

 eener keer- of buitenzijde, van het wezen eener werkelijkheid, 

 niets hoegenaamd weet of weten kan. Wij kennen niets dan onze 

 eigene voorstellingen. Het bestaan van den denkenden , voelenden 

 en strevenden geest is gewis , dat eener dynamische werkelijk- 

 heidsspheer met functioneel atomistische spUtsing eene blootelijk 

 aannemelijke onderstelling. Het bestaan eener blinde en doode , 

 harde en trage hoop stofjes is eene naïeve inbeelding, eene on- 

 houdbare illusie. De wereld van stoffelijke dingen is enkel schijn. 



Macchiavelli (1469-1517) zegt ergens in zijn boek over den 

 «Vorst", dat men met betrekking tot 's menschen bevattings- 

 vermogen drie soorten van lieden te onderscheiden heeft : som- 

 migen begrijpen iets van zelf, bij intuïtie; anderen begrijpen 

 wat een ander hun uitlegt; de derde klasse begrijpt noch uit 

 zich zelve, noch op voorlichting van anderen (*). Ik be- 

 schouw mijzelven met de meesten mijner lezers als behoorende 

 tot de tweede der genoemde afdeelingen ; voor lieden zonder 

 vermogen om door te denken is deze verhandeling niet 

 geschreven: de massa zal wel altijd bij het zinnelijk voor- 

 oordeel blijven staan. ('^) Intusschen , ook onder het den- 



(i) *Sono di tre generazioni cervelli: Timo intentie per se ; l'altro intende 

 quanto da altri gli è inostro; il terzo non intende nè per se slesso, nè per 

 dimostrazione d'altri" U Principe, cap. 22. Dit apercu is bereids vele eeuwen 

 oud; conferatur IIesiodus, Werken en Dagen 293^297. 



(o) <i>i'Xó(TOfo-^ TtlriQoq ««y^varov slvott, zegt Plato de Rep. VI, p. 89, 



