594 



kende deel der menschheid hebben ingewortelde vooroor- 

 deelen een taai leven. Het is niet onwaarschijnlijk, dat 

 menig zelfs schrander en ontwikkeld lezer, voor wien anti- 

 materialistische betoogen als het bovenstaande nog nieuw zijn, 

 in gebreke blijft, de onhoudbaarheid van het stofbegrip zoo 

 dadelijk in te zien. Allicht zelfs zal de materialistisch gezinde 

 lezer van meening zijn , dat ik bij alle vervluchtiging van onze 

 empirische waarneming der materie, over sommige hoofdar- 

 gumenten voor het bestaan eener afzonderlijke van de kracht 

 verschillende atoonK9/o/ te luchtig ben heengeloopen. Er blijven 

 toch bij slot van rekening axiomatische , logische overwegingen 

 bestaan , waarop men bij realistische gezindheid tot het bestaan 

 eener stof besluiten moetl 



Een glimlachjen van ironie zal hier den philosoof ten goede 

 zijn te houden. De hekken zijn thans verhangen: apriorisme 

 bij hel vormen van wereldbeschouwingen is de groote zonde, 

 die door de mannen der «zuivere ervaring" altoos der mela- 

 physica tot verw^ijt is gemaakt. Is den materialist eenmaal 

 de empirische grondslag voor zijn stofgeloof ontzonken, dan 

 geraakt hij in eene wonderlijke verhouding tegenover den 

 metaphysicus, als hij ten slotte op axiomatische gronden zijne 

 stof meent te moeten en kunnen vasthouden. In apriorische 

 betoogen is de metaphysicus sterk; als bet op zuivere logica 

 aankomt, loopt een «empiricus" gevaar het bloedig af te leg- 

 gen, daar hij dan volgens eigen herhaalde bekentenis builen 

 zijn element geraakt. Hoe het zij, wij willen ons beijveren 

 volledig te zijn, en zullen ook de apriorische stelHngen van 

 den materialist nog eens gezet aan de logica toetsen. Naar ik 

 hoop zal daardoor de schrandere en ontwikkelde lezer voor 

 goed tot het inzicht komen, dat de natuuropvatting van den 

 materialist aan beide zijden : apriorisch zoowel als empirisch , 

 volslagen onhoudbaar is. Eer ik echter tot mijn betoog overga , 

 volge nog kortelijk eene omschrijving der twee te vergelijken, 

 standpunten. 



In laalsten aanleg heerscht er betreffende de elementen. 



