TWEEDE &EDEBLTE. 



De wereld als wil en voorstelliing van den Absoluten Geest. 



è(TTt 0só?, O svspywv ra Travra èv Tratrtv. 

 I Kor. XII 6. 



Met den materialist hebben wij naar ik hoop afgerekend. 

 Sedert de atomen niet meer als bij Gassendi (1592 — 1655) en 

 BoYLE (1627 — 1691) door hunne lichamelijke massa rechtstreeks 

 op elkander werken , maar veeleer door aantrekking en afstoo- 

 ting, die, evenals tusschen de hemellichamen het geval is, ook 

 in de massa's door de ledige ruimten heenreiken , is het stoffe- 

 lijk atoom een onderstelde «drager" dezer krachten geworden, 

 waaraan niets wezenlijks meer kleeft dat niet reeds in genoemde 

 krachten zijne uitdrukking vindt. Alle werking, ook de wer- 

 king op en in onze zintuigen, is herleidbaar tot levende, in 

 de ledige ruimte geconstrueerde kracht. Het stoffelijk corpus- 

 culum is eene zinledige overlevering geworden ; waar men het 

 vasthoudt, geschiedt dit alleen bij wijze van kritieklooze analo- 

 gie met de groote en aanschouwbare lichamen die wij met 

 onze oogen meenen te zien en met onze handen te grijpen. 

 Deze lichamelijkheid schijnt wel den materialist ook den elementen 

 te moeten toekomen , waaruit hel substraat van het zintuiglijk 

 waarneembare is opgebouwd. Doch op de keper bezien wordt 

 zelfs het voelen en grijpen , laat staan zien en hooren , volgens 

 de op de leer der gravitatie gebouwde mechanica niet meer 

 door rechtstreeksche stoffelijke aanraking bewerkt, maar enkel 

 door onstoffelijke krachtsuitingen. Wetenschappelijke gronden 

 voor de aanneming van atomistische stofjes bestaan er niet meer , 



