407 



«haart. Doordat wij de zich openharende kracht waarnemen , 

 «vormen wij eene voorstelling van de kracht. Men kan wel 

 «zeggen, dat de kracht voorstelling is, maar daarmede is niet 

 «gezegd, dat de voorstelling kracht is. De kracht verwekt 

 «de voorstelling, het begrip, doordat zij zich uit en daarom 

 «waargenomen wordt. Het begrip is niet eene uiting der kracht, 

 «maar een product hetwelk ontstaat doordat de zich uitende 

 «kracht wordt waargenomen. De necessiteerende krachten zijn 

 «de objectieve voorwaarden van ontstaan voor alle verschijnselen 

 «en begrippen. Zij zijn de voorwaarde, de anderen het daar- 

 «door bepaalde: zij zijn het bewerkende, de anderen het be- 

 « werkte." (*) 



Kracht is een geheel algemeen begrip. Het is de algemeene 

 voorsteUing of het begrip van werking, een begrip waarbij 

 men van eiken bepaalden vorm van werking abstraheert. 

 Spreken wij daarentegen van vastheid, warmte, licht, enz.; 

 dan willen wij anderen mededeelen dat wij deze of geene 

 bepaalde werkingswijze hebben ondervonden. Spreken wij van 

 de kracht in het algemeen, dan willen wij eveneens aan 

 anderen mededeelen, dat wij verschillende werkingen hebben 

 ondergaan , maar willen daarmede dan tegelijk zeggen , dat 

 wij van eiken bepaalden werkingsvorm abstraheeren. 



Wat werken is, leeren wij door geene logische vergelijking 

 of begripsontleding kennen. De werkelijkheid is logisch genomen 

 indemonstrabel, wij moeten haar ^e?i^«ar worden , ondervinden. 

 Wij leeren haar kennen , niet door het discursieve denken der logi- 

 sche redeneering , maar door rechtstreeksche gewaarwording , en 

 alleen het werkende kan tot waarneming leiden. Datgene 

 wat op ons werkt , moet door ieder op zich zelf zijn onder- 

 vonden, en wie het niet gewaar was geworden of ondervonden 

 had, dien zoude men door woorden geenerlei voorstelling of 

 begrip daarvan kunnen bijbrengen. Het begrip van kracht of 

 werking staat daarin met genot en smart , gevoel en wil op 

 eene lijn. 



(i) M. Drossracii, üher den Ausgangspimkt nnd die Grundlage der 

 Philosophie , Frankfort a. M. 1881 , l)lz. 14. 



