410 



wijze herleid tot eene menigvuldigheid van functies der eene 

 en eeuwige grondkracht. (^) 



In verband met een en ander heeft men te onderscheiden 

 tusschen de metaphysische opvatting van het atoom in den 

 strengen zin des woords , en de atomen waarvan voorloopig in 

 de scheikunde sprake is. Ook de moderne chemie denkt zich 

 hare elementaire molekels, die zij, naar gelang hunner ver- 

 houding in chemische verbindingen, in eenwaardige en meer- 

 waardige verdeelt, als uit meerdere gelijkwaardige deeltjes te 

 zamengesteld , die zij atomen noemt. Intusschen maakt reeds 

 het verschil in gewicht dezer chemische atomen, het zooge- 

 naamd atoomgewicht, de onderstelling waarschijnlijk, dat de 

 chemische atomen, hoe metaphysisch ook in hun wezen, nog 

 niet de laatste elementen der materie zijn; wij worden genoopt 

 tot de verdere onderstelling van absoluut gelijksoortige atomen, 

 die met gelijke kracht in alle richtingen aantrekken, en dus 

 om zoo te zeggen kegelvormige krachtspheren kunnen heeten. 

 Dit is het dynamische massa-atoom in streng metaphysischen zin ; 

 bij Hartmann heet het »Körperatom." Behalve de massa-atomen 

 moeten er ook nog «aetheratomen" bestaan, die men zich 

 verspreid denkt zoowel tusschen de massa-atomen op zich zelve 

 genomen als tusschen de hemellichamen , hunne conglomeraten. 

 Het zuiver dynamisch opgevatte aetheratoom is eene hypothese, 

 die ter verklaring van afstootende werkingen onontbeerlijk is. 

 De onderstelling dat ook in de lichamen den massa-atomen 

 enkel aantrekking , den aetheratomen enkel afstooting is toe te 

 schrijven, is blijkbaar eenvoudiger, dan bijv. de zienswijze 

 volgens welke aan hetzelfde atoom aantrekking op grootere, 

 afstooting op minimale afstanden inhaereert. Een atoom, dat 

 hier aantrekt, daar afstoot, is bij verschillende gelegenheden 

 verschillend, en dus niet meer het constante element, het 

 identische begrip, hetwelk voor natuurphilosophische verklarin- 

 gen alleen te gebruiken is. De moderne physica is daarom 



(*) Vgl. L. Hellenbach, *die Magie der Zahlen nis Grundlage aller 

 Mannigfalligkeit", ^Veenen 1882. 



