41^ 



komstige relatieve toeneming der attractie; het is blijkbaar 

 noodig om de wereld te zamen te houden . daar anders de 

 aether zicli tot in het oneindige zoude uitbreiden. De voortduren- 

 de wegvloeiing der aetheratomen , nog versterkt door de uit de 

 rotatie van het wereldgebouw resulteerende centrifugale kracht, 

 zoude zonder toeneming der aantrekking al spoedig het volledig 

 verdwijnen van alle afmeting ten gevolge hebben , het samen- 

 schieten m. a. w. van alle aantreklungscentra of massa-atomen 

 op één punt. Verlangt reeds het krachtbegrip peremtorisch eene 

 betrekking op geometrische punten , het is voor het tot stand 

 komen en in stand blijven der materieele wereld evenzeer 

 voorwaarde, dat de kracht uit elkander gaat tot een duurzaam 

 polair dualisme van aantrekking en afstooting. 



Onder de bijzondere wijzen waarop men gewoon is zich de 

 kracht te denken , moet ik nog eens het zoogenoemd volhar- 

 dingsvermogen ter sprake brengen, ook traagheid of inertie ge- 

 naamd. Reeds Kant heeft ons, in 1785, op het voetspoor van 

 Leibniz geleerd, wat wij eigenlijk onder inertie hebben te 

 verstaan (^) : dit begrip nl. berust eenig en alleen op de weder- 

 keerigheid of betrekkelijkheid der beweging. Denkt men zich een 

 atoom alleen in de ruimte, dan kan het begrip rust of bewe- 

 ging daarop in het geheel niet worden toegepast, daar het 

 geene bepaalde plaats in de ruimte heeft, en dus ook van 

 plaats niet veranderen kan. Er bestaat derhalve geen rust of 

 beweging op zich zelve, maar alleen betrekkelijke rust en be- 

 trekkelijke beweging. Hieruit blijkt, dat men in den grond 

 der zaak niet meer recht heeft, te zeggen: »A beweegt zich 

 in de richting van B", dan: »B beweegt zich in de richting van 

 A"; »de kogel beweegt zich naar de schijf", dan wel : »de schijf 

 beweegt zich naar den kogel"; dat de tegenstand dus, dien de 

 schijf den kogel biedt , niet zoozeer de tegenstand eener rustende 

 als wel eener zich bewegende schijf is, eene uiting m. a. w. 



(1) 'Neuer Lehrbcgriff der Bewegung und Rulie", opgenomen in J. 

 II. V. Kirchmann's uitgave van »Immanüel I^ant's kleinere Schriften zur 

 Nalurphilosophie" 2« Abteilung {Berlijn 1873), blz. 419-432. 



