414 



verschijnselen de ixethevslof als hypothetisch medium tot vulling 

 der kosmische ruimte hare beteekenis gaandeweg meer verloren 

 heeft , zoo heeft daarentegen de aether der dynamische wereld- 

 opvatting als hypothese ter verklaring van de samenstelling der 

 materie zelve, in den nieuweren tijd voortdurend aan beteekenis 

 gewonnen. Het is blijkbaar op een conflict van twee neigingen : 

 het streven tot uitzetting en dat tot samentrekking, dat de geheele 

 mogelijkheid en werkelijkheid van het wereldproces berust. 



Aan een polair dualisme van attractie en repulsie zijn wij 

 alzoo gedwongen, voorloopig vast te houden. Aantrekking en 

 afstooting zijn de twee elementaire werkingsi^;i;sew der wereld- 

 energie. De werkingsrichtingeti van iedere kracht snijden el- 

 kander in een mathematisch punt, dat wij gevoeglijk den ^e/e/ 

 der kracht kunnen noemen. Wel neemt de kracht, daar zij 

 als zoodanig geene uitgebreidheid bezit, streng genomen dus 

 ook in het geheel geene plaats in, en kan alleen met betrek- 

 king tot de richting harer werking plaatselijk genoemd worden. 

 De verschillende atoomkrachten werken op elkander, hetgeen 

 van zelf in verschillende richtingen geschiedt; deze richtingen 

 kruisen of snijden elkander, en het plaatselijk onderscheid nu 

 van de snijpunten der werkingen beschouwen wij als dat der 

 dynamiden zelf. Het is eene overdracht , maar eene overdracht 

 die recht van bestaan heeft, daar zij ons door eene zekere 

 aanschouwelijkheid bij het denken te hulp komt. 



De zetel van elke kracht is beweeglijk. ledere kracht werkt 

 op iedere andere kracht op dezelfde wijze, onverschillig welk 

 voorteeken zij heeft. Op een bepaalden (moleculairen) afstand 

 zijn, zooals reeds is aangestipt, de afstooting van een aethe- 

 ratoom en de aantrekking van een massa-atoom aan elkander 

 gelijk, maar doordien de wet hunner verandering met den 

 afstand verschilt , heeft tusschen de middelpunten van aantrek- 

 king en afstooting op kleinere afstanden de repulsie, op groo- 

 tere de attractie de overhand. Massa-atomen met tusschen 

 dezelve aanwezige aetheratomen , waardoor de eersten uit el- 

 kander gehouden worden, vereenigen zich tot de molekels der 



