417 



moet geraken, een teruggrijpen naar de metaphysisclie punten 

 van Leibniz (1646 — 1716), of liever eene syntliesis van diens 

 monadenleer (*) en het dynamisme van Kant (1724 — 1804). 

 Dit ter voldoening aan de historische rechtvaardigheid. 



Doch er zijn nog andere voorloopers te noemen van de hier 

 voorgedragen dynamische atoomtheorie. Van Leibniz en Schelling 

 nog afgezien, komt onder de verschillende vormen, die de 

 atoomleer in den nieuweren tijd hij doordenkende geleerden heeft 

 aangenomen, die van Boscowich (1711—87) ('^) al zeer nahij de 

 zienswijze van den door mij gevolgden Berlijner philosoof. Volgens 

 genoemden geleerden Jezuïet is ieder atoom een ondeelbaar punt , 

 dat zijne plaats heelt in de ruimte, en vatbaar is voor bewe- 

 ging in eene samenhangende richting ; het bezit — men ziet niet 



(•) "Il n'y a que les atomes de substance, c'est-a-dire les unités réelles 

 et absolüment destituées de parties, qui soient les soiirces des actions et les 

 premiers principes absolus de la composition des choses et comme les der- 

 uiers éléments de l'analyse des substauces. Ou les pourrait appeler »points 

 mélapliysiques": ils out quelquc chose de vital, et une espèce de perceplion, 

 el les points métaphysiques sout leur point de vue pour exprimer l'uui- 

 vers... Les points physiques ne sont indivisibles qu'en apparence; les poiuts 

 malhématiques sont exacts, mais ce ne sont que des modalités: il n'y aque 

 les points métaphysiques ou de substance, constitués par les formes ou ames 

 qui soient exacts et réels." Syst. nouv. de la Nat., No 11. — «Jeneconnais 

 point ces masses vaines, inutiles et dans l'inaction, dont on parle; il y a de 

 Taclion partout". I Eclaircissement du nouv. Syst. — "Mes monades nc soni 

 pas des atomes de matière mais des substances simples, douëes de force 

 [j'ajoute de perception et d'appétitj dont les corps ne sont que des phéno- 

 mènes" Lettre d Mr. Bourguet. — Voor eene eerste kennismaking met 

 Leibniz verwijs ik naar de "Kleinere phil. Schriften von G. W. Leibniz", 

 uitgave van B. Habs [1883 ReglamJ. 



('-ij Zie het artikel '>Atom" van prol. J. Clark Maxwell in de Encydo- 

 paedia Britannica, Vol III, 9^ uitgave (1875). 



x\ls geschriften van ^oscowicHnoemlh. ^o\ck in /Ainph ilosophie-geschiclU- 

 liches Lexikon [Lpz. 1879] de volgende werken: Dissertationes duae de 

 viribus vivis (1745), de continuitatis Lege (1754) en Theoria philosophiae 

 naturalis reducta ad unicam Icgem virium m Natura existentiuvi {17bb). 

 Eene verhandeling over de zonnevlekken liet Boscowich reeds in 1736 het 

 licht zien. 



