418 



recht in wat dat zeggen wil — eene zekere massa (inertie?), waar- 

 door eene zekere hoeveelheid kracht wordt vereischt om eene 

 bepaalde verandering van beweging te veroorzaken. Buiten- 

 dien bezitten de atomen potentieele (levende?) kracht, d. w. z. 

 elk gegeven tweetal atomen trekken elkander aan, of stooten 

 elkander af met eene kracht, die van hun wederzijdschen af- 

 stand afhangt. De wet dezer kracht, voor alle afstanden die 

 grooter zijn dan, laat ons zeggen, het drieduizendsle van een 

 duim, is eene aantrekking, die zich verandert in omgekeerde 

 reden van het vierkant des afstands. Bij kleinere afstanden is de 

 kracht aantrekking voor den eenen afstand en afstooting voor den 

 anderen, overeenkomstig, de eene of andere nog niet ontdekte wet. 

 Om aan de mogelijkheid te ontgaan, dat twee atomen zich ooit op 

 dezelfde plaats zouden bevinden , stelt Boscowich dat in laatsten 

 aanleg de kracht eene afstooting is die tot in hel oneindige 

 toeneemt, zoodat twee atomen nooit kunnen sumenvallen. 

 Op zijn standpunt schijnt deze onderstelling eene ongerecht- 

 vaardigde concessie aan de gewone meening , dat twee lichamen 

 niet te zamen op dezelfde plaats kunnen bestaan. Die meening 

 nl. is afgeleid uit onze ondervinding betreffende de onderlinge 

 verhouding der phaenomenale lichamen van merkbaren omvang , 

 maar wij hebben geen proefondervindelijke bewijzen , dat niet bij- 

 wijlen twee atomen kunnen coïncideeren. Wanneer bijv. zuurstof 

 en waterstof eene verbinding aangaan , waardoor zij water vor- 

 men , dan hebben wij reeds physisch gesproken hoegenaamd geen 

 empirisch bewijs voor de zienswijze, dat het deeltje zuurstof zich 

 niet met de twee deeltjes waterstof op dezelfde plaats bevindt. 

 Menigeen kan zich niet ontdoen van de meening, dat alle 

 materie starre afmeting bezit in de lengte , breedte en diepte. 

 Wij echter hebben leeren inzien dat dit een vooroordeel is, 

 voortspruitende uit onze ervaring aangaande de phaenomenale 

 lichamen, beantwoordende aan dynamische complexen, die uit 

 eene ontelbare menigte atomen bestaan. Ook volgens Boscowich 

 beslaat een lichaamvormend atoomsysteem eene zekere ruimte, 

 doch alleen door middel van de krachten die er werken lus- 



