419 



schen de samenstellende atomen dier massa en alle andere 

 atomen, die tot dezelve naderen. Geen ander complex van 

 atomen kan tegelijk dezelfde ruimte innemen , omdat de weder- 

 zijdsche werking der atomen , voor het zoo ver komen konde , 

 eene afstooting zoude hebben uitgeoefend zóó groot, dat zij 

 niet te overwinnen is door eenige kracht die wij te onzer 

 beschikking hebben. Op overeenkomstige wijze kan een aantal 

 krijgslieden met vuurwapenen eene uitgebreide streek bezet 

 houden onder uitsluiting der vijandelijke legers, hoewel de 

 ruimte ingenomen door hunne lichamen slechts gering is. Op 

 deze wijze verklaarde Boscowich de schijnbare uitgebreidheid 

 van lichamen , bestaande uit atomen die zelve geen afmetingen 

 bezitten. Volgens zijne leer is dus alle werking eene werking 

 uit de verte. Er bestaat in de Natuur geene ware aanraking 

 tusschen twee lichamen. Wanneer in de taal des gemeenen 

 levens twee lichamen gezegd worden elkander te raken, dan 

 beteekent dit in den grond der zaak, dat ze elkander zoo 

 nabij zijn gekomen , dat de afstooting tusschen die atomen der 

 wederzijdsche lichamen, welke het dichtst tot elkander gena- 

 derd zijn, zeer groot geworden is. 



Volgens het dynamisme van Boscowich heeft het atoom con- 

 tinuïteit van bestaan in de ruimte en den tijd. Op elk oogen- 

 blik van den tijd bevindt het zich ergens in de ruimte, en 

 het is nooit op meer dan eene plaats tegelijk. Het beweegt 

 zich van de eene plaats naar de andere in eene onafgebrokene 

 lijn. Het heeft » massa", die noch vermeerderd noch verminderd 

 kan worden. De atomen werken op elkander door aantrekking 

 of afstooting, werkingswijzen die van den ouderlingen afstand 

 afhangen. Van den anderen kant heeft het atoom zelf geen 

 deelen of afmetingen. Geometrisch gesproken is het niets dan 

 een mathematisch punt. «Ondoordringbaarheid" bezit het niet, 

 zoodat men zich twee atomen als op dezelfde plaats bestaande 

 kan denken. 



Keeren wij na deze historische uitweiding tot het hoofdthema 

 terug. — Is eenmaal van de verbinding (levende) kracht en 



